NSA: Obowiązek zwrotu dotacji dla niepublicznego przedszkola wskutek jej nierozliczenia obciąża organ prowadzący aktualny w chwili powstania zobowiązania.
Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej uchylił wyrok krakowskiego WSA w przedmiocie określenia organu prowadzącego zobowiązanego do zwrotu niewykorzystanej dotacji udzielonej niepublicznemu przedszkolu. Spór wywiązał się w związku ze zmianą organu prowadzącego w trakcie roku, na który dotacja została udzielona.
Przekazanie przedszkola - i skutków organizacyjnego błędu?
Sprawa, która trafiła najpierw na wokandę WSA, dotyczyła nałożonego przez burmistrza i utrzymanego przez samorządowe kolegium odwoławcze obowiązku zwrotu dotacji na niepubliczne przedszkole. Zwrot pieniędzy do budżetu wraz z odsetkami liczonymi jak od zaległości podatkowych był uzasadniony niewykorzystaniem dotacji w całości. Organ prowadzący placówkę w pierwszych trzech miesiącach roku kalendarzowego nie rozliczył bowiem kwoty dotacji za ten okres, a następnie wszelkie prawa i obowiązki z tytułu prowadzenia przedszkola przekazał innej osobie, która w wyniku złożenia odpowiedniego oświadczenia i wprowadzenia zmian w ewidencji stała się nowym organem prowadzącym. Decyzja o obowiązku zwrotu niewykorzystanej części dotacji została skierowana do nowego organu, mimo że brak rozliczenia obejmował okres, w którym ten nie prowadził jeszcze niepublicznego przedszkola. Decyzja została wówczas zaskarżona.
Sąd I instancji utrzymał jednak zaskarżone decyzje w mocy, podnosząc, że w wyniku zmiany organu prowadzącego nie doszło do likwidacji przedszkola czy utworzenia nowego podmiotu, lecz zagwarantowana została ciągłość funkcjonowania placówki dotychczasowej. Miało to uzasadniać obciążenie strony skarżącej obowiązkiem zwrotu dotacji, której nierozliczenie wynikało z zaniechania osoby wcześniej prowadzącej sprawy placówki. Orzeczenie sądu I instancji nie przyznało tej osobie, jako poprzedniemu organowi prowadzącemu, statusu strony postępowania. Przekonana o nieprawidłowym ustaleniu strony zobowiązanej do zwrotu dotacji podniosła zarzut naruszenia szeregu przepisów, w tym art. 10 ust. 1 Prawa oświatowego (P.oś.), który odpowiedzialność za funkcjonowanie szkoły lub placówki przypisuje organowi prowadzącemu.
Nierozliczenie dotacji obciąża organ prowadzący, który dopuścił się zaniedbań
Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił złożoną w tym trybie skargę. Rozstrzygając kwestie strony postępowania o zwrot niewykorzystanej dotacji w razie zmiany organu prowadzącego, powołał się na art. 168 ust. 14 P.oś., który nakazuje dotychczasowemu organowi prowadzącemu, nie później niż na miesiąc przed przekazaniem prowadzenia placówki, złożenia wniosku o zmianę danych ewidencyjnych. Kwestia formalnego przekazania placówki jest szczególnie istotna o tyle, że zgodnie ze wspomnianym przepisem sama zmiana organu prowadzącego dokonuje się właśnie z dniem wpisania jej do ewidencji. Odnosząc to do przywołanego w skardze kasacyjnej art. 10 ust. 1 P.oś., zauważył, że obowiązek prowadzenia spraw przedszkola, w tym jego obsługi administracyjnej i finansowej, obejmował z mocy prawa wyłącznie aktualny, a nie przyszły organ prowadzący. Obowiązek zwrotu niewykorzystanej dotacji powstał w okresie przed zmianą, co - jak wynikało z akt sprawy - skutkowało poinformowaniem tego organu o jego obowiązkach. W uzasadnieniu wyroku NSA uznał za niezrozumiałe, dlaczego stanowisko organu uległo zmianie, mimo że posiadał informacje o tym, kto w danym okresie prowadził przedszkole i pozostawał odpowiedzialny za rozliczanie środków finansowych, czego nie uczynił.
Wobec powyższych ustaleń Naczelny Sąd Administracyjny przyznał, że pomimo ogólnej zasady rozliczania dotacji w sposób roczny, obowiązek zwrotu powstał w okresie kierowania sprawami placówki przez poprzedni organ prowadzący wskutek nierozliczenia środków za poszczególne miesiące. W konsekwencji to osoba będąca organem prowadzącym w tym okresie powinna zostać zobowiązana do zwrotu pieniędzy.
Zaskarżony wyrok WSA został uchylony, natomiast decyzje burmistrza oraz samorządowego kolegium odwoławczego - uznane za nieważne. Prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego może stać się cenną wskazówką dla organów samorządu wydających decyzje w przedmiocie obowiązku zwrotu dotacji i ustalających przy tym krąg stron postępowania.
Wyrok NSA z 14 maja 2026 r. (sygn. I GSK 367/24)
Źródło: CBOSA
