Polska rozpoczyna jeden z największych programów związanych z odbudową zasobów wodnych i ochroną ekosystemów. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przeznaczy 410 mln zł na projekty mające przywracać naturalny stan cieków wodnych, jezior, mokradeł oraz innych terenów zależnych od wody. Inwestycje mają nie tylko poprawić stan środowiska, ale również zwiększyć bezpieczeństwo mieszkańców w obliczu coraz częstszych susz i gwałtownych powodzi.

Finansowanie pochodzi z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS) 2021–2027, w ramach działania poświęconego adaptacji do zmian klimatu oraz zapobieganiu klęskom i katastrofom. Nabory wniosków rozpoczęły się 29 maja i obejmują dwa odrębne mechanizmy wsparcia – konkurencyjny oraz niekonkurencyjny.

Przyroda ma pomagać w walce ze zmianami klimatu

Eksperci coraz częściej podkreślają, że tradycyjne rozwiązania hydrotechniczne nie są wystarczające do skutecznego przeciwdziałania skutkom zmian klimatu. Dlatego coraz większy nacisk kładzie się na działania oparte na naturze, które wspierają naturalne procesy zachodzące w środowisku.

Renaturyzacja rzek, odtwarzanie mokradeł czy przywracanie naturalnych dolin rzecznych pozwalają zatrzymywać wodę w krajobrazie, spowalniać jej odpływ i zwiększać retencję. Dzięki temu ograniczane jest ryzyko zarówno niedoborów wody w czasie suszy, jak i gwałtownych wezbrań podczas intensywnych opadów.

Realizacja takich przedsięwzięć wpływa również na poprawę jakości wód, odbudowę siedlisk przyrodniczych oraz zwiększenie różnorodności biologicznej.

100 mln zł dla samorządów i organizacji ekologicznych

Pierwszy z uruchomionych naborów ma charakter konkurencyjny. Do dyspozycji beneficjentów przeznaczono 100 mln zł, a dotacje mogą pokryć niemal 80 proc. kosztów kwalifikowanych inwestycji.

O wsparcie mogą ubiegać się jednostki samorządu terytorialnego, ich związki, jednostki organizacyjne działające w imieniu samorządów, podmioty świadczące usługi publiczne oraz organizacje ekologiczne. Możliwe jest także tworzenie partnerstw różnych podmiotów.

Finansowanie obejmie m.in. przywracanie ciągłości ekologicznej cieków wodnych, renaturyzację rzek i jezior, odbudowę mokradeł, zwiększanie naturalnej retencji, monitoring przyrodniczy oraz działania edukacyjne angażujące lokalne społeczności.

Nabór potrwa do końca września 2026 roku. Link do naboru: www.gov.pl.

Parki narodowe otrzymają 310 mln zł

Znacznie większa pula środków została przewidziana w naborze niekonkurencyjnym, skierowanym do parków narodowych oraz regionalnych dyrekcji ochrony środowiska. W tym przypadku budżet wynosi aż 310 mln zł, a projekty mogą liczyć na pokrycie 100 proc. kosztów kwalifikowanych.

Wsparcie obejmie działania związane z odbudową naturalnych cieków, odtwarzaniem stref buforowych wzdłuż rzek, zwiększaniem retencji dolinowej, rozbiórką wybranych wałów przeciwpowodziowych oraz odtwarzaniem mokradeł i torfowisk.

Eksperci wskazują, że szczególnie mokradła i torfowiska pełnią niezwykle ważną funkcję magazynowania wody oraz ograniczania skutków suszy. Ich odbudowa staje się jednym z kluczowych elementów polityki klimatycznej w całej Europie.

Link do naboru: www.gov.pl.

Inwestycja w przyszłość i bezpieczeństwo

Specjaliści podkreślają, że skuteczne zarządzanie zasobami wodnymi należy dziś do najważniejszych wyzwań związanych z bezpieczeństwem państwa. Coraz częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe pokazują, że konieczne jest zwiększanie odporności krajobrazu na skutki zmian klimatu.

Program renaturyzacji ma przynieść korzyści zarówno środowisku, jak i mieszkańcom. Przywracanie naturalnych funkcji rzek i terenów podmokłych pozwoli ograniczać zagrożenia związane z niedoborem wody, poprawi stan ekosystemów oraz zwiększy bezpieczeństwo przeciwpowodziowe wielu regionów kraju.

W perspektywie kolejnych lat inwestycje te mogą stać się jednym z najważniejszych elementów budowania odporności Polski na wyzwania klimatyczne, jednocześnie przywracając przyrodzie przestrzeń, którą przez dekady stopniowo traciła.

Źródło: NFOŚiGW