Podczas marcowej sesji plenarnej Europejskiego Komitetu Regionów przywódcy samorządowi jednogłośnie przyjęli opinię, w której wezwali Unię Europejską do ulepszenia i uproszczenia funkcjonowania Jednolitego Rynku oraz do włączenia władz lokalnych i regionalnych w centrum jego reformy i systemu finansowania. Szczególne znaczenie tych działań – jak podkreślono – ma w kontekście przygotowań do przyjęcia długoterminowego budżetu Unii Europejskiej na lata 2028-2034.

Samorządowcy zwracają uwagę, że mimo upływu ponad roku od publikacji raportów przygotowanych przez Mario Draghiego i Enrica Lettę, w których wzywano do pilnych działań na rzecz zwiększenia konkurencyjności, inwestycji i uproszczenia regulacji, dla obywateli i przedsiębiorstw niewiele się zmieniło. Choć Jednolity Rynek pozostaje jednym z największych osiągnięć integracji europejskiej, wciąż istnieją bariery ograniczające jego pełny potencjał.

W przyjętych dokumentach podkreślono, że regiony i miasta nie są jedynie peryferyjnymi uczestnikami Jednolitego Rynku, lecz niezbędnymi partnerami odpowiedzialnymi za jego sprawne funkcjonowanie. W opinii wskazano, że powinny one zostać odpowiednio uznane oraz wzmocnione w procesie projektowania i realizacji polityk europejskich.

Jedna z opinii dotyczy propozycji Komisji Europejskiej ustanawiającej Program Jednolitego Rynku i Ceł na lata 2028–2034. Samorządowcy przyjęli ją z zadowoleniem, jednocześnie apelując o systematyczne włączanie administracji lokalnych
i regionalnych w egzekwowanie polityk Jednolitego Rynku, szczególnie w regionach przygranicznych. Podkreślono również, że skuteczne funkcjonowanie procedur celnych ma kluczowe znaczenie dla gospodarczej kondycji regionów.

W opinii zaznaczono także, że polityka spójności jest fundamentem funkcjonowania Jednolitego Rynku, a nie jedynie dodatkowym warunkiem jego powodzenia. Dlatego – jak wskazują przedstawiciele władz lokalnych i regionalnych – wdrażanie programu powinno w pełni odzwierciedlać tę zależność.

Członkowie Komitetu zwrócili również uwagę na znaczenie skutecznych mechanizmów przeciwdziałania nadużyciom finansowym w wykorzystaniu środków unijnych. Podkreślili, że przypadki oszustw związanych z funduszami UE negatywnie wpływają na rozwój lokalny, opóźniają realizację projektów infrastrukturalnych oraz podważają zaufanie obywateli do instytucji publicznych.

Samorządowcy wyrazili ponadto ubolewanie, że w nowym programie nie przewidziano odrębnego programu finansowania ani wyraźnie wydzielonej linii budżetowej dla małych i średnich przedsiębiorstw, jak miało to miejsce w poprzednim Programie Jednolitego Rynku na lata 2021–2027.

W przyjętych dokumentach wskazano także, że ostatnie kryzysy gospodarcze i geopolityczne ujawniły słabości Jednolitego Rynku oraz pokazały znaczenie strategicznej autonomii w kluczowych sektorach. Zdaniem członków Komitetu silniejszy
i bardziej odporny na kryzysy Jednolity Rynek jest niezbędny nie tylko dla wzrostu gospodarczego, ale również dla stabilności regionów i miast, które są od niego zależne w zakresie inwestycji, tworzenia miejsc pracy i innowacji.

Miasta i regiony pozytywnie oceniły również propozycję Komisji Europejskiej zakładającą zmniejszenie obciążeń administracyjnych o 25% dla wszystkich przedsiębiorstw oraz o 35% dla małych i średnich firm. Jednocześnie wezwały do szybkiego przyjęcia pakietów uproszczeń, podkreślając, że przywrócenie konkurencyjności Europy wymaga znacznie dalej idącego ograniczenia biurokracji.

W opinii podkreślono także, że uproszczenia regulacyjne i cyfryzacja powinny zmniejszać obciążenia dla przedsiębiorstw każdej wielkości, przy jednoczesnym zachowaniu neutralności technologicznej.

Komitet Regionów zwrócił również uwagę, że Jednolity Rynek i polityka spójności są „dwiema stronami tej samej monety”. Głębsza integracja rynku powinna iść w parze z silną spójnością terytorialną oraz odpowiednim finansowaniem rozwoju obszarów wiejskich. Podczas gdy handel towarami wewnątrz UE sprzyja konwergencji gospodarczej, handel usługami częściej przynosi korzyści większym miastom i bogatszym regionom, pozostawiając w tyle bardziej wrażliwe obszary, takie jak wyspy czy regiony wiejskie.

Dlatego przedstawiciele władz lokalnych i regionalnych wezwali współprawodawców do zapewnienia, aby dalszej integracji rynku towarzyszyło odpowiednie finansowanie polityki spójności, zwłaszcza w ramach przyszłego budżetu UE na lata 2028–2034. W ich ocenie kolejny budżet powinien także wzmocnić rolę władz lokalnych i regionalnych we wdrażaniu polityk finansowanych ze środków unijnych, aby uniknąć pomijania wyzwań terytorialnych i negatywnych skutków dla funkcjonowania Jednolitego Rynku.