Coraz więcej kierowców skarży się na brak możliwości zapłaty gotówką za parkowanie w strefach płatnego parkowania. Problem dotyczy szczególnie miast takich jak Warszawa czy Poznań, gdzie stare parkomaty obsługujące monety zostały zastąpione nowoczesnymi urządzeniami przyjmującymi jedynie płatności bezgotówkowe kartą lub przez aplikację mobilną. Osoby, które nie dysponują takimi środkami, nie są w stanie uiścić opłaty, co skutkuje naliczaniem im tzw. opłat dodatkowych. Sprawa wywołała reakcję Rzecznika Praw Obywatelskich, który wystąpił do ministra infrastruktury z prośbą o zmianę przepisów.

RPO wskazuje, że kierowcy, uiszczając opłatę za postój, nie działają jako konsumenci zawierający umowę cywilnoprawną, lecz wykonują obowiązek publicznoprawny wynikający z ustawy o drogach publicznych. Oznacza to, że przepisy ustawy o usługach płatniczych, które zabraniają uzależniania sprzedaży od formy płatności w tym przypadku nie mają zastosowania. Mimo to, zgodnie z art. 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim, gotówka pozostaje legalnym środkiem płatniczym i powinna być akceptowana przez organy publiczne przy pobieraniu należności.

Zgodnie z przepisami, to rada gminy decyduje o wysokości opłat i sposobie ich pobierania. Jednak w praktyce to zarządcy stref decydują o instalacji konkretnych urządzeń ingerują w kompetencje organów stanowiących. Gdy nowe parkomaty nie umożliwiają płatności monetami, dochodzi do faktycznej zmiany przyjętego przez gminę sposobu poboru opłat, co może prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady zaufania obywatela do państwa. Kierowcy mają prawo sądzić, że skoro prawo lokalne dopuszcza płatność gotówką, taka możliwość faktycznie istnieje.

Problem dotyka szczególnie osób starszych, z niepełnosprawnościami lub wykluczonych cyfrowo. Dla nich gotówka to często jedyna dostępna forma płatności. Co istotne, czynność demontażu lub montażu parkomatu nie podlega kontroli sądów administracyjnych, ponieważ nie stanowi decyzji administracyjnej ani aktu podlegającego zaskarżeniu. Oznacza to, że ani obywatele, ani instytucje takie jak RPO czy prokuratura, nie mogą zaskarżyć takich działań.

W związku z tym Rzecznik apeluje do resortu infrastruktury o przygotowanie projektu nowelizacji ustawy o drogach publicznych. Celem zmian miałoby być ograniczenie swobody samorządów w zakresie ustalania sposobów pobierania opłat, tak aby każdemu kierowcy zapewniono możliwość zapłaty gotówką.

Ministerstwo Infrastruktury w odpowiedzi na pismo RPO, potwierdziło, że zgodnie z obowiązującymi przepisami to rada gminy ustala zasady funkcjonowania stref płatnego parkowania, w tym formy płatności. Jednocześnie resort uznał, że opłata za parkowanie ma charakter publicznoprawny i nie jest związana z działalnością gospodarczą, a więc zgodnie z Ordynacją podatkową może być regulowana również w gotówce. Ministerstwo przypomniało też, że zgodnie z ustawą o Narodowym Banku Polskim, banknoty i monety są obowiązującym środkiem płatniczym na terenie całej Polski.

Choć resort wskazał, że dotąd nie otrzymał sygnałów o podobnych problemach od obywateli, przyznał, że obowiązkiem samorządów jest zapewnienie wszystkim mieszkańcom niezależnie od wieku, stanu zdrowia czy dostępu do technologii realnej możliwości dokonania płatności. Oznacza to, że tam, gdzie uchwała lokalna dopuszcza płatność monetami, gmina musi zadbać o to, by taka forma płatności była rzeczywiście dostępna.

Spór o gotówkę w strefach parkowania pokazuje szerszy problem związany z cyfryzacją usług publicznych i wykluczeniem osób, które nie nadążają za tempem technicznych zmian. Zdaniem Rzecznika jedynym skutecznym rozwiązaniem tej sytuacji pozostaje zmiana prawa, która zagwarantuje każdemu obywatelowi możliwość zapłaty za parkowanie gotówką.

Źródło: RPO