„Dlaczego nie miałabym zrobić detektywem Belga?” – pytała Agata Christie, wymyślając bohatera swoich kryminałów. Został nim Herkules Poirot. Belgia to także kraj zamków, czekoladek i frytek.
Jest państwem federalnym, a jej podział administracyjny odzwierciedla złożoną strukturę etniczną, językową i kulturową tego kraju.
To niewielkie państewko jest podzielone na trzy wspólnoty, trzy regiony autonomiczne oraz cztery regiony językowe.
Trzy regiony autonomiczne Królestwa Belgii to: Bruksela (region stołeczny), Flandria oraz Walonia. Flandria dzieli się na następujące prowincje: Antwerpię, Brabancję Flamandzką, Flandrię Wschodnią, Flandrię Zachodnią oraz Limburgię. Natomiast Walonia to: Brabancja Walońska, Hainaut, Ličge, Luxembourg oraz Namur.
A tak przedstawiają się cztery regiony językowe: region francuskojęzyczny (język waloński), region niderlandzkojęzyczny (język flamandzki), dwujęzyczny region Brukseli (język flamandzki i francuski) oraz region niemieckojęzyczny.
Podstawowymi jednostkami administracyjnymi w podziale Belgii są gminy, a wyższym szczeblem - prowincje. Na poziomie prowincji oprócz administracji samorządowej działa administracja państwowa, nad którą pieczę sprawuje gubernator powoływany przez rządy regionalne. Natomiast na szczeblu gminy istnieją jedynie władze samorządowe.
Konstytucja ogólnie wyznacza zakres kompetencji organów terenowych. Art. 162 pkt. 2 przekazuje „radom prowincjonalnym i gminnym wszelkie sprawy o charakterze odpowiednio prowincjonalnym i gminnym”. Kilka prowincji i gmin „może się porozumieć lub stowarzyszyć na warunkach trybu określonego w dekrecie przyjętym z upoważnienia ustawowego w celu regulowania i wspólnego zarządzania przedsięwzięciem o znaczeniu prowincjonalnym i gminnym”. Są to tzw. związki międzykomunalne.
Art. 162 pkt. 6 ustawy zasadniczej Belgii zakłada, że „nadzór administracyjny nad władzami prowincji i gmin regulują obecnie Rady Wspólnot/Regionów zgodnie z przepisami konstytucji”. Tylko osiem gmin nie znajduje się pod kontrolą Regionu Flamandzkiego, a „Region Waloński nie ma prawa nadzoru nad gminami niemieckiego obszaru językowego”. W przypadku tych gmin uprawnienia do nadzoru zachowały władze federalne.
Gminy w Belgii stanowią podstawową instytucję ustroju demokratycznego i dysponują sporym zakresem autonomii, która traktowana jest tu jako jedna z form decentralizacji, obok samorządu terytorialnego. Obecnie Belgia dzieli się na 589 gmin.
Belgijska koncepcja autonomii lokalnej jest teorią interesu lokalnego, zgodnie z którą autonomia władz gminnych sprowadza się do samodzielności w regulowaniu wszystkich spraw mieszczących się w ramach interesu wyłącznie gminnego oraz ustalania granic jego zakresu. Zatem we wszystkich w zasadzie dziedzinach interesu wyłącznie gminnego władze gminne mają kompetencje ogólne i wyłączne. W gminach funkcjonują rady gminne o sześcioletniej kadencji, na czele których stoją burmistrzowie mianowani przez króla.
Gminy mogą tworzyć federacje i aglomeracje zgodnie z regułami określonymi w ustawach. Taką aglomerację stanowi miasto stołeczne Bruksela, która obejmuje 19 gmin. Federacjami są m. in. gminy flamandzkie wokół Brukseli i federacja Antwerpii.
Odnośnie prowincji należy dodać, że do spraw o charakterze prowincjonalnym należy w szczególności: „utrzymywanie i nadzór nad nieżeglownymi drogami wodnymi; walka z epidemiami; tworzenie placówek sanitarnych, dobroczynnych; osuszanie bagien oraz tworzenie prowincjonalnych spółek handlowych”. Belgia liczy 10 prowincji (5 flamandzkich i 5 walońskich), które znajdują się pod nadzorem regionów, ale same sprawują kontrolę nad gminami. W prowincjach funkcjonują rady prowincji o czteroletniej kadencji oraz gubernatorzy mianowani przez króla. Gubernator odpowiada za utrzymanie porządku na swoim terytorium. Każda prowincja dzieli się na okręgi, których jest 44, i na kantony. Te jednostki są jednak całkowicie pozbawione uprawnień.
Co do zasady kierunek ewolucji współczesnego prawa administracyjnego w Belgii zmierza w stronę zwiększenia uprawnień władz centralnych kosztem kompetencji władz lokalnych. Znamiennym jest, że konstytucje belgijska nie wymienia pojęcia autonomii gminnej w żadnym kontekście.
Źródło: PSZ, Wikipedia, belgia.org, lovetotravel.pl
