Drogi powiatowe są podstawowym elementem lokalnego systemu transportowego, jednak powiaty coraz częściej mają trudności z ich utrzymaniem i rozwojem. Zdaniem Związku Powiatów Polskich źródłem problemu są zarówno niedostateczne mechanizmy finansowania inwestycji drogowych, jak i utrzymujący się od lat brak zgodności między formalną kategorią wielu dróg a ich rzeczywistą funkcją w układzie komunikacyjnym.
W przyjętym stanowisku samorządowcy podkreślili, że drogi powiatowe stanowią szkielet komunikacyjny Polski lokalnej. To one zapewniają mieszkańcom dostęp do miejsc pracy, szkół, placówek ochrony zdrowia, urzędów oraz dróg wyższych kategorii. Utrzymanie ich w odpowiednim stanie ma bezpośredni wpływ na codzienne funkcjonowanie lokalnych społeczności. Jednocześnie realizacja tego zadania staje się coraz trudniejsza ze względu na ograniczone możliwości finansowe powiatów oraz konieczność zarządzania rozległą siecią dróg, z których część nie spełnia ustawowej definicji drogi powiatowej.
Związek Powiatów Polskich zwraca uwagę, że wiele dróg pozostających w zarządzie powiatów ma wyłącznie lokalny charakter i nie pełni funkcji ponadgminnych. W ocenie samorządowców przez lata nie doszło do uporządkowania kategorii tych dróg, mimo że ich rzeczywista rola odpowiada drogom gminnym. Powiaty nadal ponoszą koszty ich utrzymania, co ogranicza możliwości inwestowania w infrastrukturę o faktycznym znaczeniu ponadgminnym.
Autorzy stanowiska wskazują, że obecny mechanizm zmiany kategorii dróg praktycznie uniemożliwia rozwiązanie tego problemu. Przekazanie drogi do innej kategorii wymaga bowiem jednoczesnego zaliczenia jej do nowej kategorii, co w relacjach między powiatem a gminą oznacza konieczność zgody rady gminy na przejęcie drogi. Brak takiej zgody prowadzi do sytuacji patowej, której obowiązujące przepisy nie pozwalają przełamać. W związku z tym ZPP domaga się wprowadzenia rozwiązań umożliwiających skuteczne uporządkowanie kategorii dróg zgodnie z ich rzeczywistą funkcją komunikacyjną.
Samorządowcy podkreślają jednak, że nawet uporządkowanie sieci drogowej nie rozwiąże wszystkich problemów. Kluczową kwestią pozostaje zapewnienie odpowiedniego finansowania. W stanowisku wskazano, że obowiązujące przepisy dotyczące dochodów jednostek samorządu terytorialnego nie doprowadziły do wygenerowania środków pozwalających na pokrycie kosztów budowy, przebudowy, remontów i bieżącego utrzymania dróg powiatowych.
ZPP zwraca również uwagę na ograniczony dostęp dróg powiatowych do środków przeznaczanych na inwestycje infrastrukturalne. Według stanowiska drogi krajowe i wojewódzkie korzystają systemowo ze wsparcia finansowanego ze środków unijnych, podczas gdy drogi powiatowe pozostają poza głównym nurtem tego finansowania lub korzystają z niego w niewielkim stopniu. Dostępne instrumenty krajowe nie rekompensują tej luki, a skala dostępnych środków pozostaje niewspółmierna do potrzeb samorządów.
W dokumencie wskazano także, że rozszerzenie grona beneficjentów części instrumentów finansowych o gminy zwiększyło konkurencję o dostępne środki. Zdaniem Związku inwestycje realizowane na drogach powiatowych przynoszą korzyści znacznie szerszym społecznościom niż pojedyncze inwestycje na drogach lokalnych, ponieważ obsługują ruch pomiędzy miejscowościami i pełnią funkcję podstawowych połączeń komunikacyjnych.
Samorządowcy oceniają również, że Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg, będący obecnie głównym instrumentem wsparcia inwestycji powiatowych, nie odpowiada w pełni na rzeczywiste potrzeby zarządców dróg. W efekcie powiaty odpowiadają za rozległą sieć infrastruktury drogowej o kluczowym znaczeniu dla mieszkańców, nie dysponując porównywalnymi źródłami finansowania do tych, z których korzystają zarządcy dróg wyższych kategorii, ani tak efektywnymi źródłami dochodów jak jednostki zarządzające drogami gminnymi.
W przyjętym stanowisku Zgromadzenie Ogólne Związku Powiatów Polskich zaapelowało do rządu o podjęcie skutecznych działań prowadzących zarówno do uporządkowania kategorii dróg lokalnych, jak i rozszerzenia mechanizmów finansowania inwestycji na drogach powiatowych. Zdaniem samorządowców tylko takie rozwiązania pozwolą zapewnić właściwe utrzymanie infrastruktury drogowej i ograniczyć pogłębianie się różnic rozwojowych między poszczególnymi obszarami kraju.
Z pełną treścią stanowiska Zgromadzenia Ogólnego ZPP można zapoznać się TUTAJ.
