Konwent Powiatów Województwa Podlaskiego przyjął stanowisko w sprawie potrzeby wprowadzenia zmian legislacyjnych dotyczących uregulowania statusu prawnego dróg powiatowych. Samorządy zwracają się o rozważenie nowelizacji ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 889 z późn. zm.), polegającej na wprowadzeniu przepisów odrębnie regulujących status prawny dróg powiatowych niespełniających kryteriów określonych w art. 6a tej ustawy.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami do dróg powiatowych zalicza się drogi inne niż krajowe i wojewódzkie, stanowiące połączenia miast będących siedzibami powiatów z siedzibami gmin oraz połączenia siedzib gmin między sobą. Jednocześnie ustawa dopuszcza uproszczony proces zmiany ich kategorii na drogi gminne.
Problem ten w szczególny sposób dotyczy powiatów województwa podlaskiego, na których terenie znajduje się ponad 7,5 tys. km dróg formalnie zaliczonych do kategorii dróg powiatowych, mimo że wiele z nich nie spełnia kryteriów wskazanych w art. 6a ustawy o drogach publicznych. W praktyce znaczna część tych dróg pełni funkcję lokalnych ciągów komunikacyjnych obsługujących wyłącznie ruch wewnątrzgminny i stanowi uzupełniającą sieć dróg służących miejscowym potrzebom, bez istotnego znaczenia dla połączeń o charakterze ponadgminnym. Zgodnie z art. 7 ustawy o drogach publicznych powinny one być zaliczone do kategorii dróg gminnych.
Jak wskazano w stanowisku, obowiązująca procedura pozbawienia drogi kategorii drogi powiatowej i zaliczenia jej do kategorii dróg gminnych wymaga przeprowadzenia długotrwałej procedury opisanej w art. 10, 6a, 7 i 7a ustawy o drogach publicznych. Procedura ta obejmuje m.in. uzyskanie opinii wójtów lub burmistrzów gmin, na obszarze których przebiega droga, oraz zarządów sąsiednich powiatów. Opinie te muszą zostać zgłoszone w terminie nie krótszym niż 21 dni od dnia doręczenia. Następnie rada powiatu podejmuje uchwałę o pozbawieniu drogi kategorii drogi powiatowej, a rada gminy – uchwałę o zaliczeniu jej do kategorii dróg gminnych. Brak uchwały rady gminy powoduje przesunięcie możliwości zmiany kategorii drogi o kolejny rok.
W efekcie zmiana kategorii drogi, która obiektywnie nie spełnia kryteriów drogi powiatowej, w praktyce uzależniona jest od decyzji gminy. Jednocześnie gminy rzadko wyrażają wolę przejęcia takich dróg, mimo że mają one charakter lokalny. Prowadzi to do utrzymywania stanu prawnego nieodpowiadającego rzeczywistej funkcji infrastruktury oraz do przenoszenia na powiat kosztów finansowania dróg, których znaczenie ma głównie wymiar gminny.
Konwent zwraca uwagę, że liczba dróg powiatowych wymagających przebudowy w celu podniesienia ich standardu technicznego, przy jednoczesnej konieczności prowadzenia bieżących prac utrzymaniowych, generuje znaczne koszty dla zarządców dróg i przekracza możliwości finansowe jednostek samorządu. Zmiana statusu części dróg powiatowych na drogi gminne – często położonych między polami, stanowiących dojazd do kilku domów lub łączących miejscowości posiadające inne, lepiej utrzymane połączenia drogowe – pozwoliłaby bardziej efektywnie wykorzystywać dostępne środki finansowe, zgodnie z rzeczywistymi potrzebami mieszkańców.
W związku z tym Konwent Powiatów Województwa Podlaskiego wskazuje na zasadność rozważenia wprowadzenia do ustawy o drogach publicznych przepisu, zgodnie z którym drogi powiatowe niespełniające warunków określonych w art. 6a stawałyby się drogami gminnymi w ustawowo określonym terminie, po przeprowadzeniu weryfikacji spełnienia przesłanek w procedurze opisanej w ustawie.
Samorządy podkreślają jednocześnie konieczność wprowadzenia odpowiednich przepisów przejściowych, regulujących kwestie dokumentacji, ewidencji dróg oraz przejęcia praw i obowiązków zarządcy, w tym dotyczących zezwoleń, decyzji i uzgodnień pozostających w toku.
Mając na uwadze przedstawione argumenty oraz znaczenie sprawy dla mieszkańców powiatów, Konwent Powiatów Województwa Podlaskiego zwrócił się o rozważenie podjęcia inicjatywy legislacyjnej w zaproponowanym zakresie.
