Bardzo ważnym elementem przekazania szkoły publicznej do prowadzenia podmiotowi prywatnemu jest aspekt pracowniczy i wynikające z niego obowiązki, jakie w tym zakresie ciążą zarówno na jednostce samorządu terytorialnego, która przekazuje szkołę jak i na osobie, która przejmuje szkołę do prowadzenia.
Obowiązki samorządów
Podjęcie uchwały o przekazaniu szkoły pozwala jednostce samorządu terytorialnego na dokonanie przewidzianego w art. 5 ust. 5l ustawy o systemie oświaty powiadomienia pracowników szkoły lub placówki oraz zakładowej organizacji związkowej o terminie przekazania szkoły lub placówki, jego przyczynach, prawnych, ekonomicznych i socjalnych skutkach dla pracowników, a także nowych warunkach pracy i płacy.
Powiadomienia, o którym mowa powyżej jednostka samorządu terytorialnego musi dokonać najpóźniej na 6 miesięcy przed terminem przekazania, a więc przed datą wskazaną w uchwale organu stanowiącego tej jednostki, jako data przekazania szkoły do prowadzenia osobie fizycznej lub prawnej.
Powiadomienia należy dokonać dopiero wtedy, gdy przekazanie szkoły jest pewne tzn. uzyskano pozytywną opinie organu sprawującego nadzór pedagogiczny i wiadomo już, że dojdzie do zawarcia umowy, której warunki powinny być już ustalone i znane.
Ustawodawca nie wskazał w jakiej formie powinno zostać wykonanie owo poinformowanie, jednakże wydaje się, że właściwa będzie w tym przypadku forma pisemna. Podobnie nie określono jak liczyć 6 – miesięczny termin wskazany w omawianym przepisie. Ze względu na skutki jakie wywołuje przekazanie szkoły w sferze pracowniczej nie sposób uznać, aby skuteczność powiadomienia utożsamiać z chwilą nadania pisma o odpowiedniej treści. Należy przyjąć, że do skutecznego wypełnienia obowiązku poinformowania o przekazaniu, konieczne jest aby datą doręczenia pisma był dzień, w którym jego adresat najwcześniej mógł zapoznać się z jego treścią. Warto jednak podkreślić, że przekroczenie terminu 6-miesięcznego nie spowoduje istotnego naruszenia prawa, ponieważ nauczyciel ma 3 miesiące od uzyskania informacji na złożenie oświadczenia o odmowie przejścia do szkoły przejmowanej. Ponieważ różnice terminów są znaczne nie powinny zajść żadne istotne komplikacje w sferze stosunku pracy pracowników przekazywanej szkoły. Jeżeli jednak samorząd przekroczy 6-miesięczy termin, wówczas automatycznemu wydłużeniu o okres opóźnienia samorządu, ulega 3-miesięczny termin przysługujący nauczycielowi.
Pismo informujące o przekazaniu szkoły jednostka samorządu terytorialnego obowiązana jest doręczyć nie tylko pracownikom szkoły ale także zakładowej organizacji związkowej. Jeżeli w danej szkole działa kilka organizacji to należy poinformować każdą z nich. Należy w tym miejscu podkreślić, że obowiązek poinformowania związków zawodowych z omawianego art. 5 ust. 5l jest obowiązkiem, który należy spełnić niezależnie od obowiązku przekazania związkom zawodowym do zaopiniowania projektu uchwały organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego w sprawie przekazania prowadzenia szkoły publicznej.
Co do treści informacji należy wskazać, że musi ona zawierać wszystkie elementy wymienione przez ustawodawcę w art. 5 ust. 5l. Informacja o nowych warunkach pracy nie musi zawierać konkretnych warunków zatrudnienia odnoszących się do konkretnych pracowników, ponieważ warunki te będzie ustalał podmiot, który przejmuje prowadzenie szkoły. W informacji powinny się jednak znaleźć treści dotyczące ewentualnego statusu pracowników po zmianie organu prowadzącego oraz zakres zmian dotyczących uprawnień pracowniczych, które wynikały z poprzednio obowiązującej Karty Nauczyciela.
Prawa nauczycieli
Po otrzymaniu informacji o terminie przekazania szkoły, nauczyciele w terminie 3 miesięcy od tego momentu mogą złożyć oświadczenie o odmowie przejścia do szkoły lub placówki publicznej przejmowanej do prowadzenia przez osobę prawną niebędąca jednostką samorządu terytorialnego lub osobę fizyczną.
Możliwość taka została przewidziana, ponieważ do szkół przekazywanych do prowadzenia podmiotom prywatnym przepisy ustawy – Karta Nauczyciela mają ograniczone zastosowanie (art. 91b ust. 2 pkt 2 KN). W takich szkołach niezależnie ustala się obowiązujący wymiar zajęć, wymiar urlopów czy zasady wynagradzania nauczycieli, które mogą być mniej korzystne, dlatego umożliwiono nauczycielom podjęcie decyzji co do dalszego zatrudnienia.
Ponieważ Karta Nauczyciela ma jedynie ograniczone zastosowanie do nauczycieli zatrudnionych w przekazanej szkole to dotychczasowa podstawa nawiązania stosunku pracy (mianowanie i umowa o pracę) zostaje zmieniona na zatrudnienie, którego podstawą będzie wyłącznie umowa o pracę ze wszystkimi wynikającymi z tego tytułu konsekwencjami (rozwiązanie stosunku pracy następuje na podstawie Kodeksu pracy, stosuje się wypowiedzenie zmieniające, pracodawca ustala wysokość wynagrodzenia za pracę). W związku z powyższym do nauczycieli szkół przejmowanych do prowadzenia przez podmiot prywatny nie znajdą zastosowania przepisy dotyczące: wymiaru urlopu wypoczynkowego przysługującego nauczycielom, dodatku mieszkaniowego, urlopu dla poratowania zdrowia, płatnego urlopu dla dalszego kształcenia się czy zasiłku na zagospodarowanie. Natomiast zgodnie z powołanym art. 91b ust. 2 pkt 2 znajdą zastosowanie przepisy Karty dotyczące:
a) legitymacji służbowej i korzystania przez nauczycieli z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych - bez względu na wymiar zajęć nauczyciela;
b) obowiązków nauczycieli, kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, awansu zawodowego, wygaśnięcia stosunku pracy z mocy prawa, nagród dla nauczycieli, Medalu Komisji Edukacji Narodowej, doskonalenia zawodowego, odpowiedzialności dyscyplinarnej i warunków przejścia na wcześniejszą emeryturę – do nauczycieli zatrudnionych w wymiarze co najmniej ½ obowiązkowego wymiaru zajęć, w tym do nauczyciela zatrudnionego na stanowisku dyrektora.
Przepis art. 5 ust. 5m dotyczący złożenia przez nauczyciela oświadczenia o odmowie przejścia do szkoły przejmowanej ma zastosowanie jedynie do nauczycieli, ale zarówno tych zatrudnionych na podstawie mianowania jak i na podstawie umowy o pracę a nie przysługuje żadnym innym pracownikom szkoły przekazywanej.
Oświadczenie nauczyciela o odmowie przejścia do szkoły przekazywanej musi w jakikolwiek sposób wyrażać, że nauczyciel nie zgadza się na kontynuowanie pracy. Jako zmierzające do rozwiązania stosunku pracy oświadczenie to powinno być jednak złożone na piśmie. Ustawodawca przewidział, że skutkiem złożenia takiego oświadczenia jest rozwiązanie stosunku pracy z przyczyn określonych w art. 20 ust. 1 KN z dniem przekazania szkoły lub placówki. Przepis ten dotyczy rozwiązania stosunku pracy z powodu całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły bądź określonych w tym przepisie zmian organizacyjnych. Zastosowanie tego przepisu w sytuacji przekazania szkoły sprowadza się do tego, że nauczycielom, którzy nie zdecydowali się na kontynuowanie pracy przyznaje się określone uprawnienia pracownicze. Ustawodawca nie przyznaje jednak nauczycielom wszystkich tych uprawnień, bowiem w art. 5 ust. 5n przewiduje jedynie rozwiązanie stosunku pracy, a nie ma w nim mowy o przeniesieniu w stan nieczynny.
Oświadczenie nauczyciela nie wywołuje jednak natychmiastowego skutku prawnego. Jak wynika bowiem z art. 5 ust. 5n do dnia rozwiązania stosunku pracy (czyli do dnia przekazania szkoły lub placówki) nauczyciel może wyrazić zgodę na przeniesienie do innej szkoły lub placówki prowadzonej przez daną jednostkę samorządu terytorialnego. Powyższe oznacza, że przed upływem terminu do którego stosunek pracy nauczyciela będzie jeszcze trwał, samorząd może złożyć mu ofertę przeniesienia służbowego na podstawie art. 18 KN. Jeżeli zaś brak jest ofert zatrudnienia dla takiego nauczyciela i ostatecznie dochodzi do rozwiązania z nim stosunku pracy to takiemu nauczycielowi przysługuje odprawa pieniężna o której mowa w art. 20 ust. 2 KN. Co do podmiotu, który wypłaca odprawę wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 28 października 2014 r., I PK 58/14 i stwierdził, że należności i zobowiązania „zlikwidowanej” jednostki przejmuje urząd odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego a nie nowy organ prowadzący szkołę (Sąd uznał, że art. 59 ust. 9 daje podstawę do utożsamiania „przekazania” z „likwidacją”). Wypowiedź ta nie zapobiegła jednak wątpliwościom w tym zakresie, dlatego najlepszym rozwiązaniem jest zawarcie w umowie o przekazaniu zapisu, że jednostka samorządu terytorialnego przekazująca szkołę do prowadzenia podmiotowi prywatnemu zobowiązana jest do pokrycia kosztów odpraw dla nauczycieli, którzy odmawiają kontynuowania zatrudnienia w trybie art. 5 ust. 5m i 5n.
