Modernistyczne Centrum Gdyni zostało wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Tym samym stało się 18. polskim obiektem objętym tym prestiżowym wyróżnieniem. Decyzja ma szczególny wymiar, ponieważ zapadła w roku obchodów 100-lecia miasta.

Wpis został zatwierdzony podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Busan w Republice Korei. Oznacza uznanie światowej rangi gdyńskiego modernizmu oraz objęcie tego obszaru ochroną wynikającą z międzynarodowej konwencji dotyczącej dziedzictwa kulturalnego i naturalnego.

Finał wieloletnich starań

Uzyskanie wpisu było efektem kilkuletnich przygotowań oraz współpracy samorządu, ekspertów, konserwatorów, instytucji kultury, organizacji społecznych i mieszkańców. Pierwszy oficjalny krok wykonano we wrześniu 2019 roku, gdy zgłoszono Gdynię na krajową Listę informacyjną UNESCO.

Kolejny etap nastąpił w lutym 2023 roku. Wówczas kompletny wniosek o wpis Modernistycznego Centrum Gdyni na Listę światowego dziedzictwa został przekazany do Centrum Światowego Dziedzictwa UNESCO w Paryżu. Dokumentację przygotowano po uzyskaniu rekomendacji krajowego komitetu zajmującego się ochroną dziedzictwa.

Tegoroczna decyzja stanowi zwieńczenie wieloletnich działań na rzecz zachowania wyjątkowego układu urbanistycznego i architektury miasta. Jest też potwierdzeniem znaczenia konsekwentnej ochrony modernistycznej zabudowy prowadzonej przez kolejne pokolenia.

Miasto zbudowane jako symbol nowoczesności

Gdynia jest uznawana za jeden z najważniejszych przykładów modernistycznego miasta powstałego w XX wieku. Jej rozwój był związany z budową nowoczesnego portu i tworzeniem ważnego ośrodka gospodarczego nad Bałtykiem.

Powstające od podstaw miasto stało się symbolem odrodzonego państwa oraz realizacji ambitnej wizji otwarcia kraju na świat. W latach 20. i 30. XX wieku wdrażano tu nowoczesne rozwiązania urbanistyczne i architektoniczne odpowiadające potrzebom szybko rozwijającego się społeczeństwa.

Układ centrum oparto na regularnej siatce ulic, którą harmonijnie połączono z portem i morzem. Budynki mieszkalne, obiekty użyteczności publicznej oraz reprezentacyjne wille na Kamiennej Górze projektowano zgodnie z najnowszymi wówczas kierunkami architektury. Charakterystycznymi cechami stały się prostota, funkcjonalność, jasne elewacje oraz formy nawiązujące do okrętów.

Wyjątkowa wartość zachowanego centrum

Komitet UNESCO uznał Modernistyczne Centrum Gdyni za dobro o wyjątkowej uniwersalnej wartości. Wpisu dokonano jako wyróżniającego się przykładu zespołu urbanistycznego i architektonicznego ilustrującego ważny etap w historii rozwoju miast.

Znaczenie miało również zachowanie autentycznej tkanki miejskiej. Historyczny układ ulic, skala zabudowy oraz liczne obiekty modernistyczne nadal tworzą spójną przestrzeń, która odzwierciedla pierwotne założenia budowniczych miasta.

Wpis na listę oznacza nie tylko promocję Gdyni na świecie, ale także zobowiązanie do dalszej ochrony jej dziedzictwa. Konieczne będzie godzenie potrzeb rozwijającego się miasta z zachowaniem najcenniejszych elementów modernistycznego centrum.

Osiemnasty polski obiekt na prestiżowej liście

Po wpisaniu Gdyni Polska posiada 18 obiektów światowego dziedzictwa, w tym 16 kulturowych i dwa przyrodnicze. Oprócz aktualnie wpisanego Modernistycznego Centrum Gdyni są to:

• Stare Miasto w Krakowie,
• Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni,
• Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady,
• Puszcza Białowieska,
• Stare Miasto w Warszawie,
• Stare Miasto w Zamościu,
• Średniowieczny zespół miejski Torunia,
• Zamek krzyżacki w Malborku,
• Kalwaria Zebrzydowska: manierystyczny zespół architektoniczny i krajobrazowy oraz park pielgrzymkowy,
• Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy,
• Drewniane kościoły południowej Małopolski,
• Park Mużakowski,
• Hala Stulecia we Wrocławiu,
• Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat,
• Kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku w Tarnowskich Górach oraz system gospodarowania wodami podziemnymi,
• Krzemionkowski region pradziejowego górnictwa krzemienia pasiastego,
• Lasy bukowe w Bieszczadzkim Parku Narodowym.

Dołączenie Modernistycznego Centrum Gdyni potwierdza znaczenie polskiej architektury XX wieku w światowym dziedzictwie kulturowym. Dla miasta obchodzącego stulecie jest to symboliczne podsumowanie historii rozpoczętej od budowy portu i nowoczesnej metropolii nad Bałtykiem.

Źródło: MKiDN