Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk przekazał uwagi do poselskiego projektu zmian w kodeksie wyborczym. Wyrażając aprobatę dla szeregu przewidzianych rozwiązań, zwrócił uwagę na zagrożenia wynikające z dwóch propozycji mogących przełożyć się na osłabienie wagi niektórych głosów oraz naruszyć istotę czynnego prawa wyborczego.
Pismo Zastępcy RPO dotyczy poselskiego projektu ustawy o zmianie kodeksu wyborczego oraz ustawy o referendum lokalnym, który 17 lipca został odczytany na posiedzeniu Sejmu. Z treścią projektu można zapoznać się na stronie Sejmu: sejm.gov.pl. W jego uzasadnieniu zwrócono uwagę na niewystarczający poziom profesjonalizacji niektórych organów wyborczych i zdarzające się trudności organizacyjne, których nawarstwianie wynika m.in. z niesprawności niektórych aktualnie obowiązujących rozwiązań, w tym nadmiernego obciążenia komisji w dużych obwodach głosowania.
Nadzieje i szanse wynikające z projektu pod lupą Zastępcy RPO
Analizujący projekt Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk zwrócił uwagę na fakt, iż niektóre przewidziane w nim zmiany są spójne z obywatelskimi wnioskami adresowanymi do RPO. W swoim piśmie wspomniał m.in. o postulacie określania liczby posłów wybieranych w danym okręgu przez Państwową Komisję Wyborczą. Przypomniał też o zasadności uznania dowodu osobistego za dokument tożsamości równorzędny z paszportem przy ujmowaniu w spisie wyborców i wydawaniu kart do głosowania - także poza obszarem Unii Europejskiej. Stanisław Trociuk wyraził przy tym pozytywne stanowisko wobec zapowiadanego zmniejszenia maksymalnej liczby mieszkańców, dla których tworzy się stałe obwody głosowania, a także zwiększenia maksymalnej liczby członków obwodowych komisji wyborczych tworzonych za granicą. Zastępca RPO przedstawił zarazem dwie uwagi.
Możliwość uznania głosowania za niebyłe z powodu organizacyjnych trudności - zagrożeniem dla procesu wyborczego
Pierwsza z uwag dotyczy propozycji reguły, w świetle której w sytuacji nieuzyskania wyników głosowania w danym obwodzie w czasie 48 godzin, głosowanie miałoby być uznawane za niebyłe. Stanisław Trociuk podkreślił, że konstrukcja prawna zakładająca ustawowe uznawanie za niebyłe ważnego głosowania budzi poważne wątpliwości jako mechanizm naruszający istotę czynnego prawa wyborczego. Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że regulacja miałaby dotyczyć zarówno obwodów za granicą, jak i w kraju. Negatywne stanowisko wobec takiej propozycji wyraził już Związek Powiatów Polskich. Organizacja wskazała, że o ile w przypadku obwodów zagranicznych można wyobrazić sobie poważne trudności logistyczne i komunikacyjne, o tyle w przypadku komisji krajowych takie przesłanki odpadają. Proponowane rozwiązanie zostało w związku z tym uznane za pole do potencjalnych nadużyć mogących mieć wpływ na wynik wyborów, na co zwrócił uwagę także Zastępca RPO. Podkreślił, że niezależne od obywatela okoliczności o charakterze organizacyjno-technicznym nie powinny pozbawiać głosującego wpływu na wynik głosowania. Zaproponował przy tym zmianę legislacyjnej propozycji i umożliwienie uznania głosowania za niebyłe tylko w razie wystąpienia sytuacji nagłych i nadzwyczajnych.
Zagraniczny głos w polskiej komisji - jak rozwiązać problem?
Stanisław Trociuk zwrócił także uwagę na nieuwzględnienie przez projektodawców problemu zaliczania głosów oddawanych poza Polską do okręgu właściwego dla dzielnicy Śródmieście miasta stołecznego Warszawy. Jak zauważył, coraz większa liczba głosujących w zagranicznych komisjach wyborczych powoduje osłabienie wagi zarówno głosów oddawanych za granicą, jak również w Warszawie. Zastępca RPO zaproponował w swojej opinii wyodrębnienie osobnego okręgu lub okręgów dla wyborców głosujących poza terytorium Polski, a także losowy przydział głosów do wybranych okręgów krajowych lub przypisanie zagranicznych wyborców do polskich okręgów właściwych dla miejsca ostatniego zamieszkania danego wyborcy w Polsce. Wdrożenie jednej z proponowanych regulacji miałoby przyczynić się do umocnienia zasady równości wyborów.
Z pełną treścią opinii można zapoznać się na stronie Biura Rzecznika Praw Obywatelskich: bip.brpo.gov.pl.
Źródło: BIP Biura RPO
