Będziemy walczyć o szpitale do skutku. Będziemy walczyć o prawdziwe finansowanie samorządów. Będziemy przy każdym projekcie ustawy, przy każdej poprawce, przy każdej decyzji, która dotyczy powiatów – mówił Prezes Zarządu Związku Powiatów Polskich Andrzej Płonka do Zgromadzenia Ogólnego ZPP.

W Karpaczu, 17-18 czerwca br., odbyło się XXXIII Zgromadzenie Ogólne Związku Powiatów Polskich (ZO). Jak co roku, był to czas, w którym delegaci powiatów i miast na prawach powiatu, rozmawiali o najważniejszych wyzwaniach organizacji i samorządu powiatowego.

Podczas zjazdu uczestnicy podsumowali działalność Związku Powiatów Polskich w 2025 r., omówili sprawozdanie finansowe, przyjęli budżet ZPP na rok 2026 oraz wyznaczyli kierunki działania organizacji na najbliższe miesiące. Nagrodzono również wyjątkowe osiągnięcia.

ZPP w wystąpieniach gości

Głównym punktem całego wydarzenia były obrady plenarne Zgromadzenia Ogólnego. Posiedzenie otworzył i poprowadził Prezes Zarządu ZPP Andrzej Płonka. Tradycyjnie już, spotkanie rozpoczęło się od uczczenia pamięci samorządowców, którzy w czasie ostatnich miesięcy odeszli. Z prezentacją filmową można zapoznać się tutaj: Film o Tych, którzy odeszli - YouTube

Spotkanie zgromadziło nie tylko delegatów JST zrzeszonych w Związku, ale również zaproszonych gości: przedstawicieli instytucji centralnych, podmiotów współpracujących z organizacją oraz ekspertów samorządowych.

List Prezydenta RP Karola Nawrockiego do zgromadzonych odczytał sekretarz stanu, zastępca szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Adam Andruszkiewicz. Prezydent podziękował organizatorom wydarzenia za wysiłek podejmowany na rzecz Polaków, korzystających z usług publicznych świadczonych przez powiaty, zrealizowanych przez nie inwestycji oraz pracy starostw.

- Z obecnej perspektywy działania podejmowane przez Państwa stowarzyszenie należy docenić jako istotny wkład w budowanie narodu świadomego, suwerennego i odpowiedzialnego. Należy też docenić Państwa zasługi, jeśli chodzi o kształtowanie profesjonalnej, transparentnej i nowoczesnej administracji na szczeblu powiatowym. Te dwie sfery naszego życia publicznego - administracja lokalna i społeczności powiatowe - znalazły się w centrum zainteresowania Związku Powiatów Polskich. Od lat pozostaje on rzecznikiem sprawnego i silnego samorządu, odpowiadającego na potrzeby Rodaków. Konsekwentnie działają Państwo na rzecz zwiększenia zaangażowania mieszkańców we wspólne sprawy i aktywnego wspierania ich przez lokalne urzędy i instytucje publiczne – pisał Prezydent RP.

Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Stanisław Trociuk przedstawił kilka uwag dotyczących funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce z perspektywy Rzecznika Praw Obywatelskich.

– Uczestnicząc w poprzednich latach w Zgromadzeniu, wskazywałem na postępujący proces przejmowania przez administrację centralną zadań, które dotychczas były wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego. Proces ten dokonywał się wbrew postanowieniom Konstytucji, która nakazuje powierzyć samorządowi istotną część zadań publicznych. Z przykrością trzeba stwierdzić, że chociaż proces ten został zahamowany, to jednak nie został dotychczas w znaczący sposób odwrócony. (…) Odbudowa decentralizacji nie jest traktowana priorytetowo i ma bardzo wybiórczy, cząstkowy charakter – mówił, powołując się na Indeks Samorządności za rok 2025, opublikowany przez Fundację im. Stefana Batorego.

Zastępca RPO zaakcentował także problem związany z zapewnieniem jednostkom samorządu terytorialnego odpowiednich środków na realizację powierzanych im zadań, zwracając szczególną  uwagę na sytuację finansową szpitali powiatowych.

– (…) kondycja finansowa szpitali powiatowych ma istotne znaczenie z punktu widzenia realizacji konstytucyjnego prawa do ochrony zdrowia oraz prawa obywateli, niezależnie od sytuacji materialnej, do równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Obecnie realizacja tych praw jest zagrożona w sytuacji – jak wynika z danych Związku Powiatów Polskich – gdy ponad 60% szpitali powiatowych posiada wymagalne zobowiązania, a więc ma problemy związane z regulowaniem na bieżąco zobowiązań finansowych. Ten stan rzeczy będzie zaś w sposób nieunikniony prowadził do ograniczenia dostępności świadczeń opieki zdrowotnej. (…) Problem ten ma charakter systemowy, co oznacza, że nie może on zostać rozwiązany jedynie za pomocą działań doraźnych, a więc bez zasadniczych zmian na szczeblu centralnym dotyczących finansowania szpitali powiatowych, które to finansowanie w przeważającej mierze następuje poprzez Narodowy Fundusz Zdrowia – mówił.  

Stanisław Trociuk zauważył także, że problemy finansowe JST będą się zwiększać w związku ze starzeniem się społeczeństwa i zjawiskiem depopulacji.

– Problemy finansowe będą narastać i w sposób oczywisty przełożą się także na poziom realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego gwarantowanych Konstytucją wolności i praw ekonomicznych, socjalnych i kulturalnych – prognozował.

Stefan Löwl, starosta powiatu Dachau i przewodniczący Polsko-Niemieckiej Grupy Roboczej w ramach CEMR wyraził zadowolenie z bliskich stosunków między samorządami lokalnymi w Polsce i w Niemczech, wskazując na łączące je podobieństwa i potrzebę kooperacji.

– Pomimo różnic politycznych i administracyjnych, powiaty w obu krajach stoją przed podobnymi wyzwaniami. Starzenie się społeczeństwa, presja na finanse publiczne, zapewnienie dostępu do usług publicznych oraz reagowanie na zmiany społeczne i technologiczne,  zwłaszcza postępującą cyfryzację, sprawiają, że rola administracji powiatowej staje się coraz ważniejsza. Dochodzą do tego nowe wyzwania, takie jak kryzys uchodźczy, obrona cywilna czy przygotowanie do zmian związanych z klimatem. To właśnie my, powiaty, tworzymy fundamenty stabilnego państwa i stabilnej demokracji. Jesteśmy najbliżej obywateli i odpowiadamy za realizację wielu kluczowych zadań publicznych. Jeśli nie funkcjonujemy sprawnie, nie funkcjonuje również państwo, a obywatele tracą do niego zaufanie. Dlatego tak ważne jest poznanie doświadczeń obu krajów, uczenie się od siebie nawzajem i poszukiwanie wspólnych rozwiązań – mówił.

Violetta Frys, dyrektor Wydziału Europa, Partnerstwa i Fundusze Europejskie, pełnomocnik ds. Europy w powiecie Saarpfalz odczytała list starosty Franka Johna, który ze względu na wcześniej podjęte zobowiązania nie mógł uczestniczyć w wydarzeniu.

Niemiecki starosta wyraził głębokie uznanie dla działalności Związku Powiatów Polskich, w tym dla zaangażowanej współpracy w różnych obszarach samorządu terytorialnego, m.in. z reprezentowanym przez niego powiatem. Podkreślił, że od lat 90. ubiegłego wieku powiat ten z pasją i zaangażowaniem stara się przełamywać historycznie uwarunkowany dystans, rozwijając partnerską współpracę z naszym krajem.

– Dziś, współpraca europejska rozgrywa się w dużej mierze na osi Francja-Niemcy-Polska. Z tego względu wszystkie nasze projekty realizujemy pod szyldem Trójkąta Weimarskiego w ramach naszego trójstronnego porozumienia – pisał.

Mykhail Mykolayovych Lavriv, Wiceprezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Rad Rejonów i Obwodów Ukrainy oraz Przewodniczący Rady Rejonu Kałusz, wyraził wdzięczność samorządowcom i polskiemu narodowi za wsparcie i pomoc Ukrainie od początku wojny.

– Dziękuję za wasze otwarte drzwi, za otwarte serca, za to, że pomagacie naszym ludziom, za tę przychylność, którą dajecie tym potrzebującym ludziom, a także za takie duże wsparcie ukraińskim żołnierzom. Teraz to jest bardzo potrzebne – mówił, podkreślając znaczenie utrzymywania wzajemnych relacji. – Dziś te kontakty są dla nas bardzo ważne, bo ta nasza przyjaźń między powiatami ukraińskimi i polskimi jest tym mostem Ukrainy do Europy.

Na koniec wystąpienia ukraiński samorządowiec wręczył Prezesowi Andrzejowi Płonce symboliczny prezent – obraz karpackich gór.

–  Bo Karpaty nie dzielą Ukrainy i Polski. Karpaty łączą nasze narody, wspólną historię, kulturę i przyjaźń – uzasadniał.

Arkadiusz Kosiński, wiceprezes Zarządu Unii Miasteczek Polskich i burmistrz Brwinowa, w imieniu prezesa UMP Grzegorza Cichego, podziękował Zarządowi Związku Powiatów Polskich za współpracę między organizacjami, w tym w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego i jej Zespołów problemowych. Imienne podziękowania i wyrazy uznania skierował do Prezesa Andrzeja Płonki, Wiceprezesa Jana Grabkowskiego, Kierownik Działu Monitoringu Prawnego i Ekspertyz Biura mec. Bernadety Skóbel oraz Zastępcy Dyrektora Biura ZPP dr. Grzegorza Kubalskiego.

Witold Magryś, Dyrektor Biura Śląskiego Związku Gmin i Powiatów wyraził uznanie dla ZPP za pracę na rzecz dobrze pojmowanych interesów samorządowych.

– Mamy przyjemność, tak się złożyło, współpracować bardzo blisko od kilku miesięcy w ramach Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Im dłużej ta współpraca trwa, tym bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że spośród kilkudziesięciu różnych organizacji samorządowych tylko kilka w Polsce jest w stanie prowadzić rzeczowy dialog z rządem. Może dialog to nie jest dobre słowo. W ostatnich latach to jest konfrontacja na argumenty. Państwo jesteście w tym bardzo skuteczni i bardzo Państwu za to dziękuję – powiedział.  

Działalność ZPP w obszarze legislacji została doceniona również przez Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolskich.

– Wiemy dobrze, że są to trudne relacje. Często jest to kwestia przeciągania za krótkiej kołdry w każdym kierunku. Jednak cieszymy się, że Państwo nie odpuszczacie. Wspieracie w tych działaniach nie tylko szczebel powiatowy, ale także gminy wiejskie, gminy miejskie, a także regiony – mówił Dyrektor Biura SGiPW Tomasz Telesiński, w imieniu przewodniczącego Stowarzyszenia Jacka Gursza.

Spośród zaproszonych gości głos zabrał także Józef Neterowicz, ekspert ds. energii odnawialnej, który poruszył problem znaczenia cen energii na kierunek rozwoju kraju.

– Stoimy przed sytuacją, w tej chwili, w Polsce, gdzie ceny energii będą decydowały o tym, w jakim kierunku będziemy się rozwijali. Daleko idące plany z energetyką nuklearną prawdopodobnie zaczną rozwiązywać nasze problemy za jakieś 10-15 lat. Natomiast my te problemy musimy zacząć rozwiązywać teraz. W krajach na północ od Polski cena energii to około 10-15 groszy za kilowatogodzinę. Jeżeli nie zaczniemy zbliżać się do tych poziomów cen w Polsce, to będzie naprawdę bardzo trudno konkurować z produktami, które oparte są na cenie energii elektrycznej – przestrzegał.

„Razem jesteśmy silniejsi”

Zgromadzenie Ogólne przyjęło sprawozdanie Prezesa Zarządu ZPP z działalności Zarządu oraz sprawozdanie finansowe za rok 2025. Informacje na temat działalności organizacji w minionym roku, w formie materiału wideo, można obejrzeć tutaj: Związek Powiatów Polskich w 2025 roku - podsumowanie. Podjęta została także uchwała w sprawie przyjęcia budżetu ZPP na 2026 rok. 

Miniony rok podsumował w swoim wystąpieniu Prezes Zarządu Andrzej Płonka, podkreślając przy tym znaczenie istnienia samorządu.

– Gdy mieszkańcy potrzebują pomocy, nie dzwonią do abstrakcyjnych instytucji, zwracają się do samorządu: gminy, starostwa, do szpitala powiatowego, do szkoły, do domu pomocy społecznej. To właśnie tutaj państwo staje się rzeczywistością. Nie w ustawach, nie w konfrontacjach prasowych, nie w politycznych sporach. Państwo staje się rzeczywistością wtedy, gdy karetka dojeżdża na czas, gdy droga jest przejezdna, gdy uczeń może rozpocząć naukę, gdy senior otrzymuje opiekę, gdy bezrobotny znajduje wsparcie. Samorząd powiatowy nie jest dodatkiem do państwa. Samorząd powiatowy jest jednym z jego fundamentów. Fundamentów, bez których państwo po prostu by się posypało – przekonywał.

Prezes Związku z dumą mówił o dołączaniu do organizacji kolejnych jednostek, podkreślając, że siła tkwi w jedności:

– Nowe powiaty i miasta na prawach powiatu nie przychodzą do Związku Powiatów Polskich dlatego, że muszą. Przychodzą dlatego, że chcą. Dlatego, że widzą, co robimy. Dlatego, że rozumieją, że w pojedynkę można przetrwać, a razem można wygrać. Każdy nowy członek to nie tylko kolejna jednostka w statystyce. To kolejny głos, kolejna wspólnota, kolejne potwierdzenie, że środowisko powiatowe chce mówić jednym głosem. I właśnie w tej jedności tkwi nasza największa siła.

Prezes Zarządu ZPP nie ograniczył swojego wystąpienia do mówienia o sukcesach. Poruszył również te tematy, które są dla samorządowców trudne, a których dotąd – mimo usilnych starań – nie udało się rozstrzygnąć pozytywnie, jak system ochrony zdrowia czy finansowanie zadań zleconych.

– Powiedzmy to wprost: polskie szpitale powiatowe znajdują się w najpoważniejszym kryzysie finansowym od wielu lat. I nie jest to problem pojedynczych jednostek. To jest problem systemowy, ogólnopolski. Problem bezpieczeństwa zdrowotnego milionów obywateli. (…) Niepokój budzi nie tylko sytuacja w ochronie zdrowia. Niepokój budzi kondycja finansowa jednostek samorządu terytorialnego. Coraz więcej obowiązków, coraz większe koszty, coraz większa presja, a system dochodów samorządowych nadal nie odpowiada wyzwaniom XXI wieku. Powiaty nie oczekują przywilejów. Powiaty oczekują stabilności, przewidywalności, uczciwego powiązania zadań z finansowaniem.

Przed nami kolejny rok. Nie będzie łatwy. Nikt z nas nie ma co do tego żadnych złudzeń. Ale patrzę na tę salę z ogromnym przekonaniem, że środowisko samorządowe ma siłę, by sprostać każdemu wyzwaniu. Bo największym kapitałem Związku Powiatów Polskich nie są budynki, nie są procedury, nie są statystyki. Są ludzie. A w tym i my, bo przecież jesteśmy również mieszkańcami powiatów. Ludzie, samorządowcy, osoby, które każdego dnia udowadniają, że odpowiedzialność za wspólnotę nie jest pustym hasłem. Mamy plan, mamy narzędzia, mamy doświadczenie i mamy najważniejsze – jedność. Jest nas coraz więcej. To ta sala pokazuje. Będziemy walczyć o szpitale do skutku. Będziemy walczyć o prawdziwe finansowanie samorządów do skutku. Będziemy przy każdym projekcie ustawy, przy każdej poprawce, przy każdej decyzji, która dotyczy powiatów. A w wielu przypadkach proszą nas o to wsparcie również i gminy. I będziemy rosnąć – bo Związek Powiatów Polskich rośnie, bo kolejne powiaty i miasta na prawach powiatu rozumieją, że razem jesteśmy silniejsi – skonkludował Prezes.

Założenia do programu działania ZPP na bieżący rok, przyjęte następnie przez ZO w drodze uchwały, przedstawił dr Grzegorz Kubalski.

– Główny rdzeń naszej działalności, jako Związku Powiatów Polskich, idzie wzdłuż dwóch głównych osi – mówił. – Pierwszą z nich jest obrona interesów powiatów. Dotyczy to przede wszystkim obrony interesów powiatu w ramach procesu legislacyjnego (…). Druga oś naszego działania związana jest z bezpośrednim wsparciem samorządów powiatowych w Państwa codziennej działalności. (…) A więc kwestia Dziennika Warto wiedzieć, kwestia newsletterów opisujących nie tylko działania Związku, ale również kwestie, które są związane ze źródłami finansowania zadań powiatowych. Mamy wreszcie do czynienia z kwestią szkoleń, publikacji, analiz w sprawach istotnych dla samorządu. Te wszystkie działania będziemy kontynuować.

Jak dodał, priorytetami ZPP w obszarze legislacji będą: system dochodów JST, opieka zdrowotna, publiczny transport zbiorowy i szeroko rozumiana opieka społeczna.

Poza głównymi osiami działalności ZPP, organizacja będzie wzmacniać współpracę międzynarodową (lobbowanie interesów jednostek administracyjnych szczebla pośredniego w ramach prac wspólnot europejskich) oraz krajową (związaną w dużej mierze ze środowiskiem akademickim).

Novum w działalności ZPP będzie pilotowanie wybranych powiatów w dochodzeniu roszczeń wobec Skarbu Państwa na drodze sądowej w sprawach związanych z finansowaniem zadań zleconych.

Zgromadzenie Ogólne, podczas swoich obrad, przyjęło także 10 stanowisk, które są dostępne tutaj.

O najistotniejszych zmianach w prawie

Spotkanie w tak licznym gronie było okazją do przekazania delegatom wiedzy na najważniejsze tematy, dotyczące powiatów i miast na prawach powiatu. Prezentacji zagadnień, podczas Forów tematycznych poprzedzających obrady plenarne, dokonali prawnicy z Działu Monitoringu Prawnego i Ekspertyz Biura ZPP.

Panel rozpoczęło wystąpienie mec. Bernadety Skóbel na temat istotnych zmian w zadaniach powiatów w obszarze polityki społecznej. Najważniejsze zmiany w obszarze geodezji i kartografii przedstawił z kolei Mateusz Jabłoński. Dr Grzegorz Kubalski omówił zmiany, jakie prawdopodobnie czekają powiaty w zakresie publicznego transportu zbiorowego. Mec. Adrian Pokrywczyński przedstawił najnowsze zmiany w obszarze zarządzania kryzysowego i ochrony ludności, z kolei Piotr Majoch opowiedział o wpływie demografii na sytuację w oświacie ponadpodstawowej. Spotkanie zakończyło wystąpienie Ewy Pomian-Jażdżewskiej, ekspertki we wdrażaniu i wykorzystaniu systemu LEX w Wolters Kluwer, która omówiła kwestię zastosowania LEX Expert AI w praktyce działania starostw i urzędów miast na prawach powiatu.

Prezentacje multimedialne, przedstawione podczas panelu dyskusyjnego, są dostępne do pobrania tutaj.

Wyróżnieni

Jak co roku zjazd delegatów na Zgromadzenie Ogólne ZPP był okazją do wyróżnienia osoby szczególnie ważnej dla środowiska samorządu powiatowego.  W tym roku honorową statuetkę otrzymał płk. dr. n. med. Arkadiusz Kosowski, dyrektor Departamentu Wojskowej Służby Zdrowia Ministerstwa Obrony Narodowej. W swoim wystąpieniu płk opowiedział o realizowanych i proponowanych przez Departament inicjatywach.

W czasie posiedzenia powiatom i miastom na prawach powiatu, które w ciągu ostatnich 12 miesięcy dołączyły do Związku, wręczono symboliczne akty przyjęcia w poczet członków organizacji. W ten sposób powitano miasta: Tarnów i Wrocław, oraz powiaty: brzozowski, gorzowski, krośnieński, lipnowski, sanocki, słupecki oraz turecki.

Ponadto, podpisane zostało porozumienie o współpracy pomiędzy Związkiem Powiatów Polskich a Instytutem Studiów Europejskich Uniwersytetu Jagiellońskiego, co stanowi kolejny krok w budowaniu trwałego partnerstwa pomiędzy środowiskiem akademickim i samorządowym.

– Ta współpraca, myślę, że będzie owocowała w przyszłości. Bardzo wielu naszych absolwentów potem odnajduje swoją drogę życiową w samorządach. (…) połączenie wiedzy akademickiej z doświadczeniem i wiedzą, którą Państwo posiadacie, myślę, że jest bezcenne i pozwoli na rozwój nie tylko nauki, ale także pozwoli na wspólne znajdywanie rozwiązań problemów, przed którymi stoimy – mówiła Dyrektorka Instytutu Studiów Europejskich UJ, dr hab. Kinga Anna Gajda, prof. UJ,

Wieczorem, na specjalnej gali, odbyło się uroczyste wręczenie nagród i dyplomów laureatom Ogólnopolskiego Rankingu Powiatów i Miast na prawach powiatu za rok 2025. Szczegóły i galeria zdjęć dostępne są tutaj.

Zgromadzenie Ogólne jest najwyższą władzą Związku, do której wyłącznych kompetencji należy m.in.: kształtowanie programu działalności Związku, uchwalanie Statutu oraz budżetu Związku. ZO może ponadto podejmować stanowiska, apele, rezolucje lub inne akty o podobnym charakterze w sprawach istotnych dla wspólnot samorządowych.

GALERIA zdjęć z tego wydarzenia dostępna jest tutaj.