Europa zaczyna mówić jednym głosem: bezpieczeństwo Unii Europejskiej zaczyna się na jej wschodniej granicy. W opublikowanym właśnie komunikacie dotyczącym regionów przygranicznych wschodnich Komisja Europejska przedstawia kompleksową i strategiczną inicjatywę, która ma wzmocnić odporność, stabilność gospodarczą i potencjał społeczny terytoriów najbardziej narażonych na skutki rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie.

Dokument został z zadowoleniem przyjęty przez Grupę EPL w Europejskim Komitecie Regionów (EPL-CoR), która od miesięcy alarmowała o pogarszającej się sytuacji regionów położonych wzdłuż wschodniej granicy UE.

Wojna, która zmieniła codzienność regionów przygranicznych

Rosyjska inwazja na Ukrainę przyniosła nie tylko zagrożenie militarne. Dla społeczności przygranicznych oznaczała również zakłócone szlaki handlowe, załamanie ruchu turystycznego, spadek inwestycji i narastające zagrożenia hybrydowe. W wielu miejscach poczucie niepewności zaczęło bezpośrednio przekładać się na kondycję lokalnych gospodarek.

Marcin Kuchciński, marszałek województwa warmińsko-mazurskiego, nie ukrywa, że jego region odczuł skutki tej sytuacji bardzo wyraźnie. - Od wielu miesięcy podkreślałem bardzo trudną sytuację regionów położonych na wschodniej granicy Unii Europejskiej. Przykład Warmii i Mazur pokazuje, jak poczucie zagrożenia wywołane agresywną postawą Rosji przełożyło się na spadek inwestycji oraz zmniejszenie liczby turystów - wskazuje.

Jak zaznacza, liderzy regionów przygranicznych konsekwentnie apelowali do Komisji Europejskiej o stworzenie specjalnego mechanizmu wsparcia. Dzisiejszy komunikat jest odpowiedzią na te postulaty.

EastInvest – finansowy impuls dla wschodu

Centralnym elementem nowej inicjatywy jest powołanie Instrumentu EastInvest. Mechanizm ten ma połączyć siły Grupy Europejskiego Banku Inwestycyjnego, międzynarodowych instytucji finansowych oraz krajowych banków rozwoju, aby uruchomić ukierunkowane inwestycje w regionach przygranicznych.

Zakres wsparcia jest szeroki: od energii odnawialnej, przez rolnictwo i leśnictwo, po surowce krytyczne, innowacje i infrastrukturę strategiczną. Celem jest nie tylko wzmocnienie bezpieczeństwa, lecz także tworzenie miejsc pracy, poprawa jakości usług publicznych i budowanie długoterminowej odporności lokalnych społeczności.

– Jeśli UE ma mieć bezpieczne granice, jej regiony przygraniczne muszą być silne - militarnie, ale przede wszystkim społecznie i gospodarczo - podkreśla Kuchciński, wyrażając duże nadzieje związane z nowym instrumentem.

Podczas inauguracji komunikatu w Brukseli przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zwróciła uwagę na rolę, jaką odgrywają społeczności przy wschodniej flance. - Społeczności przygraniczne pomagają utrzymać bezpieczeństwo Europy. Niezwykle ważne jest, abyśmy byli obecni dla tych społeczności - zaznaczyła.

Wschodnia granica jako przestrzeń rozwoju

Nowa strategia nie ogranicza się wyłącznie do aspektu obronnego. Jak podkreśliła Sari Rautio, przewodnicząca EPL-CoR i radna Hämeenlinna w Finlandii, wschodnie regiony to nie tylko linia obrony, lecz także obszary będące liderami zrównoważonej energii i sprawiedliwej transformacji.

- Inwestowanie we wschodnią flankę jest inwestycją w lepszą przyszłość wszystkich Europejczyków - zaznaczyła podczas wydarzenia wysokiego szczebla w brukselskim Berlaymont, które odbyło się krótko po czwartej rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę.

W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele Rady Europejskiej, Parlamentu Europejskiego, Komisji Europejskiej, ministrowie najbardziej zainteresowanych państw członkowskich, reprezentanci międzynarodowych instytucji finansowych oraz liderzy regionalni. Podpisano deklarację zamiaru powołania Instrumentu EastInvest – formalny krok w stronę mobilizacji środków dla regionów granicznych.

Polityczne uznanie i praktyczne narzędzia

Komunikat Komisji Europejskiej wyznacza skoordynowane podejście do wzmacniania bezpieczeństwa, pobudzania inwestycji i zwiększania roli władz lokalnych oraz regionalnych. Opiera się na szerokich konsultacjach z miastami i regionami oraz zakłada lepsze dostosowanie unijnych instrumentów - od polityki spójności po dedykowane mechanizmy finansowe - do specyficznych potrzeb wschodnich terytoriów przygranicznych.

Dla miast i regionów to podwójny sygnał: polityczne uznanie ich roli na pierwszej linii geopolitycznych napięć oraz konkretne narzędzia pozwalające przekształcić obecne wyzwania w długoterminowe szanse rozwojowe.

Unia Europejska wysyła jasny komunikat - bezpieczeństwo nie kończy się na granicy. Ono się tam zaczyna.