WSA: Stwierdzenie nieważności uchwały z powodu istotnego naruszenia prawa następuje w każdym wypadku i ze skutkiem ex tunc, czyli z mocą wsteczną - inaczej niż w przypadku zmiany zaskarżonego zapisu przez organ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy ze skargi prokuratora na podjętą przez radę powiatu uchwałę w sprawie przyjęcia programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz niektórymi innymi podmiotami wymienionymi w ustawie stwierdził częściową nieważność aktu. Jej przyczyną było przekroczenie przez radę powiatu zakresu upoważnienia ustawowego wyrażonego w art. 5a ust. 4 pkt 11 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Przepis ten określa jeden z elementów rocznego programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art. 3 ust. 3 tej ustawy. To m.in. spółdzielnie socjalne czy stowarzyszenia jednostek samorządu terytorialnego.
Naprawa błędu czy jego likwidacja?
W opisywanym przypadku rada powiatu w sposób nieuprawniony określiła zasady wynagradzania członków komisji konkursowej, formułując w tym obszarze osobną zasadę. Zdaniem skarżącego taki zapis jest czymś więcej niż określeniem trybu powoływania i zasad działania komisji konkursowych do opiniowania ofert w otwartych konkursach ofert, do czego upoważnia przepis ustawy. Prokurator wskazał przy tym, że choć ewentualne stwierdzenie nieważności takiego zapisu uchwały wyeliminuje go ze skutkiem wstecznym, to jego zmiana przez organ doprowadzi do uchylenia go dopiero od chwili, w której zmiana została dokonana. Tym samym pomimo podjęcia nowej uchwały "problem" tej wcześniejszej nie pozostaje rozwiązany.
Określenie wynagradzania członków komisji konkursowej jako nadużycie - istotne naruszenie prawa
Rozpoznający sprawę WSA uznał skargę za zasadną, przyznając przy tym, że każde naruszenie prawa uznawane za istotne powinno skutkować stwierdzeniem jego nieważności. Jest to stanowisko znajdujące oparcie w licznych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyroku z 18 listopada 2020 r. (sygn. I OSK 3294/18). Zagadnienie stopnia naruszenia prawa przez radę powiatu przekraczającą zakres upoważnienia ustawowego nie wzbudziło wątpliwości Sądu. W uzasadnieniu wyroku przywołał utrwalony pogląd, w świetle którego z normy kompetencyjnej wyrażonej w art. 5a ust. 4 pkt 11 ustawy nie da się wyprowadzić upoważnienia do określania nieodpłatności uczestniczenia w pracy komisji konkursowej. Również to stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie NSA, w tym wyroku z 16 stycznia 2025 r. (sygn. III OSK 2067/24). Uprawnienie do określenia zasad działania komisji konkursowej nie oznacza zatem uprawnienia do wskazania sposobu wynagradzania członków komisji.
Zmiana uchwały nie usuwa skutków poprzedniej - naruszającej prawo
W dalszej części uzasadnienia wyroku Sąd przyznał rację skarżącemu w zakresie różnych możliwości wyeliminowania wadliwej uchwały z obrotu prawnego. Sąd administracyjny posiada bowiem kompetencję do stwierdzenia nieważności danego aktu, czyli orzeczenia o jego wadliwości z mocą wsteczną od chwili podjęcia. Fakt, że rada powiatu podjęła nową, niezawierającą już błędu uchwałę, nie sprawia zatem, że postępowanie sądowe w sprawie poprzedniego aktu staje się bezprzedmiotowe. Stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny jest bowiem czymś więcej - powoduje, że dany akt od samego początku nie był zdolny do wywoływania skutków prawnych.
Sprawa zakończyła się stwierdzeniem przez Sąd nieważności uchwały w części, w której doszło do przekroczenia zakresu upoważnienia ustawowego. Tylko tak bowiem możliwe było wyeliminowanie naruszenia od początku. Rada powiatu nie jest w stanie uczynić tego poprzez samą zmianę wadliwego aktu.
Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 19 sierpnia 2026 r. (sygn. III SA/Po 507/26) - orzeczenie nieprawomocne
Źródło: CBOSA
