WSA: Zawarta przez mieszkańca domu pomocy społecznej z jednym ze zstępnych umowa dożywocia nie ma wpływu na zobowiązania innych osób wymienionych w ustawie o pomocy społecznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpatrzył skargę na decyzję samorządowego kolegium odwoławczego w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Skarżący - zstępny osoby zamieszkałej w DPS-ie - wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także decyzji ją poprzedzającej, podnosząc błędne uznanie przez organ, że na zakres osób zobowiązanych do wnoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej nie ma wpływu umowa dożywocia, którą pensjonariusz zawarł z jednym z pozostałych zstępnych. Na mocy tej umowy jeden z członków rodziny został zobligowany do zapewnienia najbliższej osobie niezbędnych potrzeb do końca jej życia, zgodnie z tym, co o dożywociu stanowi art. 908 kodeksu cywilnego.
Jak wskazał Sąd, sam fakt zawarcia umowy dożywocia nie zmienia jednak treści przepisów ustawy o pomocy społecznej, w której uszeregowano krąg osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Bez znaczenia jest w tym kontekście także fakt, czy umowa dożywocia została zawarta z osobą najbliższą czy z osobą pozostającą poza kręgiem zobowiązanych. Jedyną przesłanką służącą ustaleniu, na kim ciąży wspomniany obowiązek, jest istnienie stosunku rodzinnego zgodnie z art. 61 u.p.s. Należy przy tym wskazać, że również wspomniany przepis kodeksu cywilnego ustanawiający założenia umowy dożywocia, w żaden sposób nie sugeruje, aby taka umowa miała modyfikować wyrażone w innej ustawie zasady wykonywania obowiązku łożenia na utrzymanie osoby znajdującej się w DPS. Sąd odniósł się w tym miejscu także do potwierdzającego to stanowisko orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. I OSK 1041/13).
Sąd uzasadnił również, że sytuacja, w której zawarta przed skierowaniem do domu pomocy społecznej umowa dożywocia zwalniałaby z obowiązku utrzymania pozostałych zobowiązanych, byłaby sprzeczna z zasadami słuszności. Należy bowiem mieć na uwadze, że wysokość opłaty jest ustalana proporcjonalnie do liczby osób mających ją wnosić, a w przypadkach gdy występuje różnica między opłatami wnoszonymi przez te osoby a rzeczywistym kosztem utrzymania pensjonariusza DPS-u, kwotę różnicy pokrywa gmina. Przyjęcie takiej wykładni, której żądał skarżący, byłoby w gruncie rzeczy "przerzuceniem" kosztów pobytu w takim ośrodku nie na osobę związaną umową dożywocia, lecz na jednostkę samorządu terytorialnego.
Na koniec wypada wspomnieć także o przewidzianych w art. 64 ustawy o pomocy społecznej przesłankach częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłat. Również tu próżno szukać jakiejkolwiek sugestii o zmianie ogólnej sytuacji w przypadku istnienia umowy dożywocia. Należy zatem zakończyć te rozważania stwierdzeniem, że umowa dożywocia reguluje wyłącznie prawa i obowiązki stron tej umowy, nie rzutując na wynikające z art. 61 u.p.s. obowiązki innych osób, w tej umowie nieujętych.
Wyrok WSA w Poznaniu z 26 czerwca 2025 r. (sygn. II SA/Po 90/25)
Źródło: CBOSA
