Specjalne posiedzenie Komisji miało być miejscem dyskusji o reformie systemu finansów. Zapowiadana debata nie miała jednak miejsca.

W środę, 24 czerwca, odbyło się dodatkowe posiedzenie plenarne Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Było ono szczególne, gdyż prawie w całości poświęcone kwestiom związanym z finansami.

Obradom przewodniczyli Prezydent Wodzisławia Śląskiego Mieczysław Kieca oraz Wiceminister Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański.

Związek Powiatów Polskich reprezentowali, Dyrektor Biura Rudolf Borusiewicz, jego Zastępca Grzegorz P. Kubalski oraz r. pr. Bernadeta Skóbel.

Ewaluacja ustawy

Najważniejszym punktem obrad była informacja Ministerstwa Finansów o skutkach obowiązywania ustawy z dnia 1 października 2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Resort przedstawił w tym punkcie prezentację dotyczącą oceny skutków reformy po pierwszym okresie jej obowiązywania ze wskazaniem możliwych kierunków dalszych zmian systemowych. Do sekretariatu Komisji trafiło także ponad 70-stronicowe opracowanie tematu.

Ponieważ korporacje samorządowe, pomimo wcześniejszych próśb o przesłanie materiału z większym wyprzedzeniem, otrzymały dokument dopiero w dniu posiedzenia, merytoryczna dyskusja w tym zakresie odbędzie się na kolejnym posiedzeniu plenarnym, 1 lipca.

Ogólne oczekiwania strony samorządowej przedstawił Mieczysław Kieca.

– Wiemy, że każda zmiana w systemie dochodów jednostek samorządu terytorialnego musi uwzględniać możliwości finansowe państwa oraz stabilność całego sektora finansów publicznych. Dlatego zależy nam przede wszystkim na dialogu opartym na danych, analizach i wspólnym poszukiwaniu rozwiązań – mówił.

Strona samorządowa za szczególnie istotne uznała m.in. rozpoczęcie prac nad pięcioma kwestiami:

• wysokością udziałów JST w dochodach podatkowych, w tym również dochodach z podatku ryczałtowego;
• sposobem ustalania dochodów z PIT i CIT na rok budżetowy, w szczególności mechanizmami waloryzacji opartymi na danych historycznych;
• zasadami ustalania potrzeb finansowych, zwłaszcza potrzeb oświatowych i ekologicznych;
• funkcjonowaniem systemu wyrównawczego, w tym rolą determinant i sposobem ustalania przeliczeniowej liczby mieszkańców;
• zasadami podziału rezerw w trakcie roku budżetowego.

W opinii samorządów konieczne jest również dalsze budowanie spójnej i logicznej konstrukcji całego systemu dochodów JST, tak aby poszczególne elementy wzajemnie się uzupełniały i tworzyły stabilny model finansowania samorządu terytorialnego w Polsce.

Strona samorządowa – mimo iż nie kwestionuje samej idei reformy, a większość środowiska  samorządowego nadal uważa, że odejście od uznaniowego modelu finansowania było krokiem koniecznym i właściwym – nie kryła narastającego poczucia rozczarowania.

– Źródłem naszego rozgoryczenia jest przede wszystkim fakt, że wiele problemów, które dziś identyfikujemy, było sygnalizowane już na etapie uzgadniania ustawy. Wskazywaliśmy wtedy obszary ryzyka, apelowaliśmy o dalsze wspólne prace i deklarowaliśmy gotowość do wypracowania rozwiązań jeszcze przed wejściem nowych przepisów w życie. Mamy również poczucie, że dialog dotyczący funkcjonowania ustawy nie zawsze przebiegał z intensywnością odpowiadającą skali wyzwań, przed którymi stoją samorządy. Wielokrotnie zgłaszaliśmy potrzebę wcześniejszego rozpoczęcia prac nad korektami systemu, ponieważ dla wielu jednostek skutki niektórych rozwiązań stają się coraz bardziej odczuwalne. Mówimy tu o podejściu jednostkowym, a nie globalnym. Samorządy oczekiwały, że po pierwszym roku funkcjonowania ustawy będziemy już wspólnie pracować nad konkretnymi zmianami. Tymczasem dopiero dziś, choć zgodnie z ustawą, rozpoczynamy formalną dyskusję nad oceną jej skutków. Mówię o tym nie po to, aby wracać do sporów z przeszłości. Mówię o tym dlatego, że partnerstwo między rządem a samorządem wymaga nie tylko wspólnego przyjmowania rozwiązań, ale również wspólnej odpowiedzialności za ich doskonalenie – mówił współprzewodniczący ze strony samorządowej.

Korporacje samorządowe chcą także spotkania z Ministrem Finansów Andrzejem Domańskim, który jest współsygnatariuszem porozumień zawartych ze stroną samorządową w sierpniu 2024 roku.

– Oczekujemy, że dzisiejsza prezentacja nie będzie końcem procesu oceny ustawy, lecz początkiem rzeczywistych prac nad jej udoskonaleniem. (…) samorządy nie oczekują rewolucji. Samorządy oczekują konsekwentnego dokończenia reformy, którą wspólnie rozpoczęliśmy i za której powodzenie wspólnie odpowiadamy. Największym zagrożeniem dla tej reformy nie są dziś błędy w poszczególnych przepisach. Największym zagrożeniem byłoby uznanie, że reforma została zakończona i nie wymaga dalszych korekt – mówił Mieczysław Kieca.

W odpowiedzi Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Hanna Majszczyk zapewniła, że resort nie uznaje reformy za zakończoną i widzi pole do zmian.

Wyróżnienia

KWRiST wydała pozytywną opinię z uwagą OPOS-u i Unii Metropolii Polskich do projektu ustawy o zmianie ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz niektórych innych ustaw (UD372) oraz pozytywną opinię do projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie centralnej elektronicznej rejestracji (MZ 1908).

W czasie posiedzenia 25 przedstawicieli samorządów otrzymało Odznakę Honorową za Zasługi dla Samorządu Terytorialnego, przyznawane przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Odznaki wręczyli Tomasz Szymański oraz Mieczysław Kieca.

– To jest to miejsce, to jest ten moment, kiedy w imieniu rządu wyrażamy Państwu wdzięczność – za Państwa służbę, za Państwa oddanie, za Państwa determinację i poświęcenie, które codziennie przez kilkadziesiąt lat wkładacie na rzecz rozwoju swoich małych ojczyzn – mówił Tomasz Szymański.

–  Jak jesteśmy wszyscy na tej sali, na pewno zgadzamy się, na niej i poza nią, że największym osiągnięciem naszego kraju od transformacji jest utworzenie samorządu terytorialnego. To kilkadziesiąt lat ciężkiej pracy Państwa na wszystkich odcinkach. (…) Od tego, jak wygląda nasza chęć do rozwoju naszego kraju, będzie zależała pomyślność Polski – mówił Mieczysław Kieca.

Z listą wyróżnionych można zapoznać się TUTAJ.

Odznaka Honorowa za Zasługi dla Samorządu Terytorialnego to prestiżowe wyróżnienie będące wyrazem uznania za wieloletni wkład w rozwój lokalnych społeczności; w szczególności za: działalność w organach JST, związkach i stowarzyszeniach JST, działalność związaną z wykonywaniem zadań dotyczących samorządu terytorialnego w urzędach administracji publicznej oraz w urzędach organu władzy publicznej, pracę naukową i badawczą dotyczącą zagadnień związanych z działalnością samorządu terytorialnego.