W najnowszym numerze Pisma Samorządu Terytorialnego WSPÓLNOTA, m.in.:

Kaucja wraca, koszty zostają. Mimo głosów o negatywnym wpływie systemu kaucyjnego na finanse gmin, nie wszyscy samorządowcy i eksperci oceniają jego skutki równie krytycznie. Część podkreśla, że na rzetelne podsumowanie zmian jeszcze za wcześnie, a wszyscy są zgodni, że ostateczny bilans będzie zależał między innymi od tego, czy i w jakim kształcie zostanie wdrożony ROP.

Centralny Rejestr Umów od 1 lipca – co trzeba do niego wpisywać? Kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy dana umowa stanowi zamówienie publiczne oraz czy została zawarta w formie pisemnej, dokumentowej, elektronicznej albo innej formie szczególnej. Do CRU powinny trafiać nie tylko duże kontrakty, ale również drobne zamówienia mailowe. Przygotowaliśmy poradnik z przykładami.

Nie da się? To my zrobimy. Nasi mieszkańcy zrozumieli, że nie wszystko trzeba dostać gotowe. Dziś do niektórych pomysłów podchodzą jak do wyzwań – mówi w dużym wywiadzie Anna Lewikowska, sołtys Waszulek w gminie Nidzica (woj. warmińsko-mazurskie), laureatka konkursu Sołtys Roku 2025, animator kultury lokalnej, szkoleniowiec z zakresu ekonomii i przedsiębiorczości społecznej.

Opłata turystyczna zastąpi miejscową? Likwidacja kontrowersyjnych kryteriów klimatycznych, objęcie opłatą większej liczby miejscowości oraz potencjalne wpływy dla gmin sięgające nawet pół miliarda złotych rocznie – tak wyglądają założenia systemu opłat pobieranych od turystów przedstawione przez Ministerstwo Sportu i Turystyki.

Obecny system opłat jest archaiczny i niesprawiedliwy. Polska to nie są dziś turystyczne peryferia Europy. Dysponujemy infrastrukturą i jakością usług na bardzo wysokim poziomie. Dlatego powinniśmy zmienić zasady pobierania opłaty miejscowej – mówi Ireneusz Raś, wiceminister sportu i turystyki.

Szpitale toną w długach – ZPP oskarża rząd o bierność. Sytuacja finansowa szpitali powiatowych osiągnęła poziom, który zagraża stabilności całego systemu ochrony zdrowia – alarmuje Związek Powiatów Polskich. Podczas XXXIII Zgromadzenia Ogólnego ZPP w Karpaczu samorządowcy przyjęli stanowisko, w którym zarzucają rządowi, Ministerstwu Zdrowia i NFZ brak reakcji na narastający kryzys.

Wieś nie chce być zapleczem miast. Związek Gmin Wiejskich RP ostrzega przed modelem rozwoju, w którym miasta są głównym celem interwencji publicznej, a obszary wiejskie pełnią funkcję zaplecza. Podczas XL Zgromadzenia Ogólnego samorządowcy przyjęli stanowisko wzywające do opracowania odrębnej polityki rozwoju wsi.

Dębica: trendów migracyjnych nie odwrócimy, ale zdecydowanie reagować trzeba. Przypadek Dębicy pokazuje, że za spadkiem liczby mieszkańców stoją nie tylko niekorzystne trendy demograficzne, lecz także migracje wewnątrz powiatu i zmieniające się relacje między miastem a otaczającymi je gminami – pisze Mateusz Cebula, przewodniczący Rady Miejskiej w Dębicy.

Czy mieszkańcy naprawdę chcą współdecydować? W samorządzie łatwo pomylić ciszę z obojętnością. Tymczasem puste krzesła na konsultacjach czy brak uwag do projektów mogą świadczyć nie o braku zainteresowania mieszkańców, lecz o braku wiary w sprawczość własnego głosu – pisze Justyna Przedańska, adiunkt w Katedrze Prawa Gospodarczego Publicznego i Ochrony Środowiska na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego.

Samorząd przed sądem – najważniejsze wnioski płynące z orzecznictwa NSA. Administracja publiczna często przegrywa nie dlatego, że brakuje jej uprawnień, ale przez błędne określenie ich zakresu, pominięcie właściwej procedury lub próbę rozwiązania problemu narzędziem, którego ustawa nie przewiduje. Analizujemy najważniejsze wyroki NSA z 2025 roku.

Zasiłek powodziowy poza klasyczną pomocą społeczną. NSA rozstrzygnął: zasiłek celowy dla osób poszkodowanych przez powódź z września 2024 r. nie jest zwykłym świadczeniem z pomocy społecznej. Jego podstawą jest szczególna regulacja ustawowa, a zasadniczą przesłanką – poniesienie straty w wyniku powodzi.

Legalizacja samowoli wymaga prawa do gruntu. Uproszczone postępowanie legalizacyjne nie zwalnia inwestora z obowiązku wykazania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Jeżeli obiekt wkracza na cudzy grunt, brak dokumentów potwierdzających tytuł prawny może samodzielnie uzasadniać nakaz rozbiórki – uznał NSA w ważnym dla samorządów wyroku.

Opieka nie tylko dla bezdomnych zwierząt. Program opieki nad zwierzętami nie może ograniczać całodobowej pomocy weterynaryjnej po zdarzeniach drogowych wyłącznie do zwierząt bezdomnych i dziko żyjących. Gmina ma zapewnić natychmiastową pomoc każdemu poszkodowanemu zwierzęciu – uznał wojewoda pomorski w rozstrzygnięciu nadzorczym.

Opłata adiacencka: obowiązek gminy czy tylko uprawnienie? Choć ustawa o gospodarce nieruchomościami posługuje się sformułowaniem, że wójt „może ustalić” opłatę adiacencką, orzecznictwo sądów wskazuje na jej obowiązkowy charakter.

Poniżej progu, w granicach prawa. Zamówienia poniżej progu stosowania prawa zamówień publicznych to codzienność samorządów, ale ich uproszczony charakter nie uzasadnia lekceważenia podstaw prawnych, regulaminów wewnętrznych czy zasad dotyczących finansów publicznych. O czym trzeba pamiętać?

Zasadność podwyżek stawek podatków nie podlega ocenie RIO. Kontrola uchwał przeprowadzana przez regionalną izbę obrachunkową obejmuje zgodność z prawem, a nie ocenę, czy przyjęte stawki są społecznie, ekonomicznie lub budżetowo uzasadnione. Dlatego sam fakt podwyżki podatku od nieruchomości nie wystarczy do zakwestionowania uchwały – stwierdziła RIO.

Fundusz Dróg Samorządowych w nowej wersji. Projekt nowelizacji ustawy o Rządowym Funduszu Rozwoju Dróg zakłada powrót do nazwy Fundusz Dróg Samorządowych, poszerzenie katalogu zadań możliwych do finansowania oraz zmianę zasad zatwierdzania list inwestycji.

Mosty budowane z błędami – poważne zaniedbania inwestorów. NIK alarmuje o licznych nieprawidłowościach przy realizacji inwestycji mostowych, które mogą stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa użytkowników.

Kielce szukają zrozumienia. Przebudowa dawnej synagogi w śródmieściu Kielc to szansa przemiany zaniedbanego, lecz historycznie nośnego budynku w Dom Zrozumienia – przestrzeń spotkań, edukacji i pamięci.

Dwukadencyjność to dla samorządowców raczej twarde lądowanie. Czeka nas głęboka zmiana w samorządowych elitach władzy w 2029 r. – wymiana wójtów, burmistrzów i prezydentów miast. Zjawisko szczególnie widoczne będzie w gminach wiejskich, gdzie zakaz ponownego kandydowania obejmie aż 65 proc. obecnych wójtów. Jakie będą ich dalsze ścieżki zawodowe i polityczne?

Co drugi nauczyciel w stresie. Połowa nauczycieli doświadcza wysokiego poziomu stresu zawodowego, a sześciu na dziesięciu zmaga się z poważnymi dolegliwościami zdrowotnymi związanymi z wykonywaną pracą – wynika z raportu przygotowanego przez Uniwersytet Warszawskie na zlecenie Związku Nauczycielstwa Polskiego.