Radnego obowiązuje zakaz wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy na rzecz JST, w której uzyskał mandat.
Wyjątkiem od zasady, że to od dobrej woli pracodawcy zależy to, czy pracownik będzie mógł skorzystać z urlopu bezpłatnego są sytuacje, gdy zatrudniony w strukturach samorządu gminnego, powiatowego lub województwa zostaje wybrany na radnego.
I tak, w myśl art. 24 ust. 1 ustawy o samorządzie powiatowym radny, który przed uzyskaniem mandatu wykonywał pracę w ramach stosunku pracy w starostwie powiatowym lub pełnił funkcję kierownika jednostki organizacyjnej tego powiatu, w którym uzyskał mandat, musi złożyć wniosek o urlop bezpłatny. Ma na to siedem dni liczonych od dnia ogłoszenia wyników wyborów. Co ważne, wniosek musi być złożony przed aktem ślubowania.
- Warunek ten (wniosek przed ślubowaniem – red.) nie występujące w ustawie o samorządzie gminnym – przypomina Stefan Płażek w (red.) Paweł Chmielnicki Ustawa o samorządzie powiatowym. Komentarz, opublikowano: LexisNexis 2005.
- Termin 7 dni do zgłoszenia wniosku o urlop bezpłatny, liczony od ogłoszenia wyników wyborów, jest terminem warunkującym zachowanie uprawnień (tu: mandatu radnego). Jest to zatem termin zawity prawa materialnego, a zdarzeniem powodującym jego zachowanie jest dotarcie do pracodawcy oświadczenia woli pracownika - jego wniosku o udzielenie mu urlopu bezpłatnego w związku z wyborem na radnego. Ze względu na to, że nie jest to termin procesowy, nie wystarczy zatem wysłanie przed jego upływem listu poleconego z wnioskiem o urlop. Wniosek pracownika musi dotrzeć do adresata jeszcze w tym terminie, zgodnie z art. 61 k.c. Natomiast odpowiedź pracodawcy może zostać udzielona później, jest to bowiem urlop obligatoryjny, co wynika zarówno z jego funkcji, jak i pośrednio z brzmienia art. 24 ust. 2 („Radny... otrzymuje urlop”). Jeżeli zatem odpowiedź pracodawcy byłaby odmowna, pracownikowi przysługuje roszczenie do sądu pracy o udzielenie mu urlopu na podstawie art. 64 k.c. w zw. z art. 300 k.p. Natomiast uchybienie wymienionemu terminowi choćby o dzień powoduje, że radny narusza ustawowy zakaz łączenia stanowisk, a zatem jego mandat ulega wygaśnięciu (art. 24 ust. 5) – dodaje Stefan Płażek.
- Osoba, która przed dniem wyboru na radnego pełniła funkcję wicedyrektora zespołu szkół, była obowiązana przed przystąpieniem do wykonywania mandatu radnego złożyć wniosek o urlop bezpłatny w terminie 7 dni do dnia ogłoszenia wyników wyborów przez właściwy organ wyborczy. Niezłożenie przez radnego tego wniosku jest równoznaczne ze zrzeczeniem się mandatu – wynika z rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody Wielkopolskiego z 2 kwietnia 2007 r., NK.Ka.I-5.0911-79/07, OwSS 2008/1/15.
Jak zauważa Maria Taniewska-Banacka w (red.) Bogdan Dolnicki Ustawa o samorządzie powiatowym. Komentarz, wyd. II, Opublikowano: ABC 2007 niezłożenie wniosku w terminie zawitym nie stanowi naruszenia prawa, nie jest też wykroczeniem pracowniczym. Jest dopuszczalnym działaniem pracownika, dla którego prawo przewidziało jedyną sankcję w postaci domniemania zrzeczenia się mandatu.
Co daje zakaz? Jak czytamy w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2005 r., sygn. akt II OSK 61/05 Zakaz pełnienia przez radnych ustawowo określonych funkcji i stanowisk jest uzasadniony nie tylko względami etycznymi, jest on również środkiem gwarantującym utrzymywanie przez osoby wykonujące mandat radnego zaufania wyborców.
Zakaz dotyczy zatrudniania radnego w urzędzie tej JST, w której uzyskał mandat, zatem z radnym może zostać nawiązany stosunek pracy w urzędzie innej JST. Podobnie kwestie te interpretuje Ewa Koniuszewska w: Środki prawne ograniczające nadużycia władzy w jednostkach samorządu terytorialnego w ustrojowym prawie administracyjnym, opublikowano Oficyna 2009, gdzie czytamy: Przepis art. 24a ustawy o samorządzie gminnym wprowadził zakaz nawiązywania z radnym stosunku pracy w urzędzie tej gminy, w której radny uzyskał mandat. Skoro zakaz dotyczy zatrudniania radnego tylko w urzędzie tej gminy, w której uzyskał mandat, zatem nie ma przeszkód, aby z radnym został nawiązany stosunek pracy w urzędzie innej gminy.
Po wygaśnięciu mandatu radnego wraca on do pracy na tym samym lub równorzędnym stanowisku pracy, z wynagrodzeniem odpowiadającym wynagrodzeniu, jakie radny otrzymywałby, gdyby nie korzystał z urlopu bezpłatnego. Radny zaś zgłasza gotowość przystąpienia do pracy w terminie 7 dni od dnia wygaśnięcia mandatu.
Przekroczenie tego terminu powoduje wygaśnięcie stosunku pracy, jeżeli pracownik nie wykaże, że nastąpiło to z przyczyn od niego niezależnych.
A jeżeli pracodawca odmawia przyjęcia byłego radnego do pracy, mimo prawidłowo złożonego wniosku lub też nie odpowiada na ten wniosek? - Pracownik ten nie musi wnosić roszczenia o przywrócenie do pracy lub o nawiązanie stosunku pracy. Jego stosunek pracy bowiem trwa. Wystarczy zatem, że pracownik ten w pierwszym dniu po ustaniu mandatu radnego zgłosi się do pracodawcy fizycznie i wyrazi gotowość wykonywania pracy w tym dniu i nadal. Zapobiegnie to ewentualnym próbom udowadniania mu, iż milcząco przystał na rozwiązanie umowy za porozumieniem stron lub że nawet porzucił pracę – tłumaczy Stefan Płażek.
