Działania prowadzone w dorzeczu Parsęty pokazują, że kompleksowa renaturyzacja może skutecznie przywracać naturalne funkcje rzek, chronić cenne siedliska oraz poprawiać warunki życia wielu gatunków. Realizowane tam projekty obejmują między innymi usuwanie barier migracyjnych, odbudowę ekosystemów, ochronę obszarów Natura 2000 oraz stały monitoring środowiska.

Doświadczenia zdobyte podczas prowadzonych inwestycji mają stać się punktem odniesienia dla innych samorządów i organizacji pozarządowych. Po raz pierwszy podmioty te mogą ubiegać się o bezzwrotne wsparcie na renaturyzację rzek, jezior i mokradeł. W ramach nowego naboru programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko przeznaczono na ten cel 100 mln zł.

Parsęta przykładem skutecznej renaturyzacji

W dorzeczu Parsęty realizowane są dwa duże projekty środowiskowe związane z ochroną ekosystemów rzecznych i zrównoważonym gospodarowaniem wodami. Zakres prac obejmuje zarówno przywracanie naturalnego charakteru cieków, jak i ochronę siedlisk oraz gatunków objętych szczególną ochroną.

Działania prowadzone są w sposób kompleksowy. Oprócz robót terenowych uwzględniono monitoring zmian zachodzących w ekosystemach, ocenę skuteczności zastosowanych rozwiązań oraz współpracę różnych instytucji działających na obszarze całej zlewni.

Takie podejście pozwala uniknąć prowadzenia pojedynczych, nieskoordynowanych inwestycji. Renaturyzacja rzeki wymaga bowiem uwzględnienia procesów zachodzących na wielu odcinkach oraz powiązań między ciekiem, mokradłami, terenami zalewowymi i otaczającymi je siedliskami.

410 mln zł na rzeki, jeziora i mokradła

Pod koniec maja 2026 roku uruchomiono dwa nabory obejmujące projekty renaturyzacji rzek i mokradeł. Łączna pula środków wynosi 410 mln zł. Dodatkowo o 40 mln zł zwiększono finansowanie projektów małej retencji realizowanych na terenach zarządzanych przez Lasy Państwowe.

Cały pakiet działań związanych z odbudową zasobów przyrodniczych osiągnął tym samym wartość 450 mln zł. Finansowanie może zostać przeznaczone między innymi na odtwarzanie mokradeł, przywracanie ciągłości ekologicznej rzek, renaturyzację jezior, spowalnianie odpływu wód oraz zwiększanie naturalnej zdolności krajobrazu do ich zatrzymywania.

Wsparcie obejmuje również działania edukacyjne, prowadzenie monitoringu oraz włączanie lokalnych społeczności w przygotowanie i realizację inwestycji.

Pierwsza taka szansa dla samorządów i organizacji

W trybie konkursowym o środki mogą po raz pierwszy ubiegać się samorządy oraz organizacje pozarządowe, w tym stowarzyszenia jednostek samorządowych. Budżet naboru wynosi 100 mln zł i może zostać zwiększony.

Dofinansowanie sięgnie maksymalnie 79,71 proc. kosztów kwalifikowanych, a minimalna wysokość wsparcia dla jednego projektu wynosi 1 mln zł. Wnioski można składać do 30 września 2026 roku.

Szczególnie wysoko oceniane mają być przedsięwzięcia partnerskie. Współpraca kilku podmiotów działających w obrębie jednej zlewni pozwala lepiej koordynować prace, zwiększać ich skuteczność przyrodniczą i efektywniej wykorzystywać dostępne środki.

Pełne finansowanie dla instytucji ochrony przyrody

Drugi nabór prowadzony jest w trybie niekonkursowym i został skierowany do parków narodowych oraz regionalnych dyrekcji ochrony środowiska. Na realizowane przez nie inwestycje przeznaczono 310 mln zł.

W tym przypadku dofinansowanie może pokryć nawet 100 proc. kosztów kwalifikowanych. Termin składania wniosków upływa 31 sierpnia 2026 roku.

Nowe mechanizmy finansowania mają przyspieszyć odbudowę zdegradowanych ekosystemów wodnych w całym kraju. Przykład dorzecza Parsęty pokazuje, że skuteczna renaturyzacja wymaga nie tylko pieniędzy, ale również współpracy, długofalowego planowania i traktowania rzeki jako jednego, połączonego systemu przyrodniczego.

Źródło: MKiŚ