Organizacje społeczne reprezentujące osoby z niepełnosprawnościami zaalarmowały Rzecznika Praw Obywatelskich o braku jasności co do przyszłości polityki dostępności w Polsce. W związku z zakończeniem programu Dostępność Plus oraz niepokojącym kształtem projektu Strategii Rozwoju Polski do 2035 r., Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Adam Krzywoń wystosował pismo (w załączeniu) do Moniki Sikory, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Funduszy i Polityki Regionalnej. 

Brak decyzji o kontynuacji kluczowego programu

Realizacja programu rządowego Dostępność Plus została zaplanowana na lata 2018–2025. Organizacje społeczne zwróciły uwagę RPO na fakt zakończenia tego programu i jednoczesny brak decyzji dotyczącej wdrożenia jego kolejnej edycji lub objęcia procesu zwiększania dostępności inną, nową inicjatywą. 

Program ten odgrywał kluczową rolę we wdrażaniu art. 9 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych w Polsce. Stanowił on kompleksową strategię obejmującą niemal wszystkie sfery życia, finansowaną ze środków krajowych, funduszy europejskich, mechanizmów zagranicznych oraz kapitału prywatnego. 

Niespójność dokumentów strategicznych 

W piśmie do Ministerstwa Rzecznik wskazał na sygnały płynące od organizacji społecznych, dotyczące braku spójności między kluczowymi dokumentami państwowymi w kontekście realizacji praw osób z niepełnosprawnościami. Problem dotyczy relacji między:

• Strategią na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2021–2030,
• projektem Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku,
• Strategią rozwoju usług społecznych,
• Krajowym Programem Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2022–2030,
• polityką publiczną „Zdrowa przyszłość”. 

Rzecznik z niepokojem przyjął informację o niewystarczającym uwzględnieniu kwestii niepełnosprawności w projekcie Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku oraz o wspomnianym braku spójności pomiędzy programami długoterminowymi. 

Luki w nowych przepisach i problem mikroprzedsiębiorców 

Choć uchwalono nowe przepisy, w tym ustawę o dostępności niektórych produktów i usług, RPO wskazuje na istotne wyzwania w ich wdrażaniu: 

• Wyłączenie mikroprzedsiębiorców: Przepisów ustawy nie stosuje się do usług oferowanych przez mikroprzedsiębiorców, co oznacza, że duża część rynku pozostaje poza zasięgiem standardów dostępności.
• Dostępność architektoniczna: Podczas prac sejmowych zauważono problem skupienia się na samej usłudze przy pominięciu dostępności lokalu. Podmioty mają jedynie obowiązek informowania o stanie dostępności, a nie podjęcia realnych działań w celu jej zapewnienia. Może to prowadzić do sytuacji, w której osoba z niepełnosprawnością nie skorzysta z usługi, bo nie dostanie się do budynku. 

Znaczenie mechanizmów wsparcia

W piśmie podkreślono, jak ważne były mechanizmy finansowe programu Dostępność Plus, w tym pożyczki na preferencyjnych warunkach z możliwością umorzenia kapitału, oferowane przez Bank Gospodarstwa Krajowego. Były one kluczowe dla walki z tzw. "syndromem czwartego piętra" – barierami architektonicznymi w budynkach prywatnych, gdzie instalacja windy wymaga znacznych nakładów finansowych. 

„Systemowe i strategiczne podejście do wdrażania dostępności [...] powinno stanowić fundament polityki państwa w zakresie realizacji standardów określonych w art. 9 Konwencji”. 

Wystąpienie RPO 

Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich zwrócił się do Pani Minister z prośbą o: 

• Analizę przedstawionych problemów.
• Przekazanie stanowiska odnośnie do kontynuacji Programu Dostępność Plus w dotychczasowej lub innej formule.
• Odniesienie się do braku uwzględnienia kwestii niepełnosprawności w projekcie Strategii Rozwoju Polski do 2035 roku. 

RPO wyraził nadzieję, że treść Strategii zostanie dopracowana tak, aby zapewnić osobom z niepełnosprawnościami realizację ich praw zgodnie ze standardami Konwencji. 

Źródło: niepelnosprawni.pl

Załączniki:

Do_MFiRR_dostepnosc_plus_23_12_2025.pdf

70 kB