WSA: Postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej składa się z dwóch etapów. Pierwszym jest decyzja administracyjna uchylająca lub zmieniająca decyzję, na podstawie której przyznano świadczenie, zaś drugim - ustalenie wysokości należności pobranych w sposób nienależny i określenie terminu ich zwrotu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wydał wyrok w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń uzyskanych z pomocy społecznej. Przyznając rację organom I i II instancji poprzez oddalenie skargi złożonej na rozstrzygnięcie niekorzystne dla skarżącego, wskazał co uchodzi za świadczenie pobrane nienależnie i jakie obowiązują względem niego procedury.
W tej sprawie, stan nienależności świadczenia powstał na skutek wprowadzenia organu pomocy społecznej w błąd przez skarżącego. Ten, ubiegając się o świadczenie, zataił fakt, iż jego żona była użytkownikiem gruntu rolnego, co oznaczało podanie nieprawdziwych informacji dotyczących dochodu tej osoby oraz dochodu na jednego członka rodziny. Podanie prawdziwej informacji było obowiązkiem wnioskodawcy, co jednak nie miało miejsca. Należy w tym miejscu przypomnieć, że art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej wprowadza pewnego rodzaju fikcję prawną, która polega na obowiązku przyjmowania ryczałtowego dochodu z gospodarstwa rolnego, przy czym nie ma znaczenia, czy grunt rolny jest w ogóle uprawiany. W konsekwencji, zasiłek stały wypłacony w wysokości wyższej niż ta ustalona po wznowieniu poszczególnych postępowań, w wyniku wprowadzenia organu w błąd, był zasiłkiem pobranym nienależnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uzasadniło, że organ I instancji uwzględnił stabilną sytuację rodziny i źródła dochodów Skarżącego, wobec czego słusznie nie znalazł podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu lub umorzenia żądanej kwoty. Zdecydował natomiast o rozłożeniu zwrotu na 36 miesięcznych rat, biorąc pod uwagę długi okres spłaty i niską wysokość rat. Cała procedura odbyła się przy dokonaniu prawidłowych ustaleń, faktycznym i pełnym zapoznaniu się z materiałem dowodowym.
Sąd po zbadaniu okoliczności sprawy i potwierdzeniu, że faktycznie skarżący poprzez zatajenie istotnych faktów dotyczących swoich dochodów, pobrał część zasiłku stałego nienależnie, wskazał jak powinna wyglądać podejmowana w takich okolicznościach procedura. I tak, pierwszy etap stanowi w tym przypadku uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której organ przyznał zasiłek w zbyt dużej wysokości. Następuje to w oparciu o przesłanki wynikające z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Kolejno, organ powinien przeprowadzić najpierw postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie, czy nie zachodzi przypadek uzasadniający odstąpienie od żądania zwrotu pobranych pieniędzy, co następuje w postępowaniu dotyczącym uznania świadczeń za nienależnie pobrane i zobowiązaniu do ich zwrotu, a nie w postępowaniu odrębnym. Wtedy natomiast wydaje się "główną" decyzję w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, w której to ustala się ich dokładną wysokość oraz termin zwrotu.
Wyrok WSA w Poznaniu z 29 maja 2025 r. (sygn. II SA/Po 815/24)
Źródło: CBOSA
