Rozwój obszarów wiejskich jako strategiczny filar polityki spójności po 2028 roku – taki postulat wybrzmiał podczas prac Komisji NAT, która przyjęła opinię „Przyszłość rozwoju obszarów wiejskich 2028+”. Dokument, przygotowany przez sprawozdawcę Radima Sršeňa (CZ), wzywa Unię Europejską do nadania rozwojowi wsi centralnego znaczenia w kolejnych Wieloletnich Ramach Finansowych (WRF).

Autorzy opinii podkreślają, że mimo rosnącego politycznego uznania dla wyzwań stojących przed obszarami wiejskimi – takich jak depopulacja, pogłębiające się dysproporcje terytorialne czy nierówny dostęp do usług – wciąż brakuje spójnej, widocznej i odpowiednio finansowanej architektury politycznej na poziomie UE. Dokument opiera się na Długoterminowej Wizji dla Obszarów Wiejskich oraz Pakcie na rzecz Obszarów Wiejskich, wskazując na konieczność przejścia od deklaracji do realnych działań.

Jednym z kluczowych wątków opinii jest odejście od postrzegania rozwoju obszarów wiejskich wyłącznie przez pryzmat rolnictwa. Jak zaznacza Radim Sršeň, choć rolnictwo i obszary wiejskie są ze sobą nierozerwalnie związane, rozwój wsi musi być rozumiany szerzej. Chodzi o holistyczne, zintegrowane i oparte na specyfice miejsca inwestycje terytorialne, obejmujące m.in. usługi publiczne, łączność, przedsiębiorczość, innowacje, włączenie społeczne oraz powiązania miejsko-wiejskie. Zdaniem sprawozdawcy w kolejnym okresie programowania kluczowe będzie tworzenie realnych możliwości rozwoju i poprawa jakości życia, bez dzielenia budżetu na odizolowane, sektorowe „szuflady”.

W opinii mocno wybrzmiewa także zróżnicowanie obszarów wiejskich w Europie. Od wysp i regionów górskich po regiony najbardziej oddalone – potrzeby lokalnych społeczności są odmienne i wymagają rozwiązań dostosowanych do konkretnych realiów, a nie jednolitych, uniwersalnych programów.

Podczas debaty zwrócono również uwagę na rolę kapitału społecznego. Daniela Cîmpean (RO), przewodnicząca Rady Okręgu Sybin, podkreśliła, że skuteczna polityka wobec obszarów wiejskich po 2028 roku nie może ograniczać się do infrastruktury i rolnictwa. Jej zdaniem fundamentem rozwoju są silne społeczności lokalne – ludzie, ich kompetencje oraz dostęp do usług. Szczególne znaczenie ma to na terenach odległych i słabo zaludnionych. W tym kontekście apelowała o wyraźne uznanie roli wolontariatu, usług społecznych oraz rozwiązań opartych na specyfice miejsca, a także o większe zaangażowanie młodych ludzi w życie lokalne w celu przeciwdziałania emigracji i zapewnienia odnowy pokoleniowej.

Istotnym elementem opinii jest także przyszłość projektu LEADER. Z perspektywy wyspiarskiej Evangelos Fragkakis (EL), burmistrz Chalki, ostrzegł, że bez wzmocnienia roli LEADER zasada pomocniczości i wielopoziomowego zarządzania pozostanie jedynie deklaracją. W jego ocenie scentralizowane podejścia często nie odpowiadają na lokalne potrzeby, zwłaszcza na małych wyspach i w regionach górskich. Podkreślił, że LEADER to nie tylko instrument finansowy, lecz filozofia zarządzania, która po 2030 roku nie powinna mieć charakteru opcjonalnego. W opinii wezwano do uczynienia LEADER obowiązkowym filarem polityki spójności i rozwoju obszarów wiejskich, z zapewnionym minimalnym finansowaniem i jasnymi zasadami.

Dokument wzmacnia również postulat systematycznego oceniania polityk unijnych i krajowych pod kątem ich wpływu na obszary wiejskie. Taka analiza ma obejmować m.in. skutki dla zatrudnienia, równości, dobrostanu społecznego, perspektyw rozwoju oraz jakości środowiska. Autorzy opinii wskazują także na potrzebę wzmocnienia zdolności wdrożeniowych na wszystkich poziomach zarządzania – od unijnego po lokalny – w tym poprzez dedykowany plan budowania potencjału osadzony w modelu NRPP.

Przyjęta przez Komisję NAT opinia stanowi wyraźny sygnał, że przyszłość polityki spójności po 2028 roku powinna w większym stopniu uwzględniać specyfikę i potrzeby obszarów wiejskich, traktując ich rozwój jako jeden z kluczowych warunków spójności terytorialnej Unii Europejskiej.