Z dniem 7 stycznia 2026 roku wchodzi w życie istotna nowelizacja przepisów regulujących proces budowlany w Polsce. Głównym założeniem wprowadzonych zmian jest przekształcenie dotychczasowych procedur w kierunku ich uproszczenia, uczytelnienia oraz znaczącej redukcji obciążeń administracyjnych. Nowe regulacje stanowią odpowiedź na wieloletnie postulaty środowisk gospodarczych, samorządowych oraz obywateli, dążących do zwiększenia przewidywalności i tempa realizacji inwestycji.
Ustawodawca przyjął za cel skrócenie czasu oczekiwania na rozstrzygnięcia urzędowe, co ma bezpośrednio przełożyć się na dynamikę sektora budowlanego. Wprowadzone mechanizmy pozwalają na szybsze rozpoczęcie oraz finalizację prac, przy jednoczesnym zachowaniu rygorystycznych standardów technicznych i wymogów bezpieczeństwa.
Kluczowym elementem reformy jest odejście od wymogu uzyskiwania pozwolenia na budowę na rzecz uproszczonej procedury zgłoszenia dla szerokiej grupy obiektów. Zmiana ta dotyczy zarówno inwestycji o charakterze prywatnym, jak i publicznym. Wśród obiektów, które od stycznia można realizować na podstawie zgłoszenia, wymienić należy wolnostojące przydomowe budowle ochronne o powierzchni do 35 m² oraz wolnostojące budynki użyteczności publicznej o powierzchni użytkowej nieprzekraczającej 200 m².
Uproszczeniem objęto również infrastrukturę techniczną i sportową. Na zgłoszenie budowane będą mogły być kontenery telekomunikacyjne o określonych parametrach (do 35 m² powierzchni i 3 m wysokości) oraz boiska i korty sportowe. Istotne zmiany dotyczą także przydomowej rekreacji – tarasy naziemne o powierzchni powyżej 35 m² (w tym zadaszone do 50 m²) wymagają obecnie jedynie zgłoszenia, natomiast mniejsze konstrukcje (do 35 m²) zostały całkowicie zwolnione z formalności budowlanych.
Nowe prawo definiuje obszerny katalog prac, które nie wymagają ani pozwolenia, ani zgłoszenia. Wskazuje się tu przede wszystkim na obiekty małej architektury oraz infrastrukturę towarzyszącą budynkom jednorodzinnym. Bez zgłaszania robót możliwa jest teraz budowa basenów i oczek wodnych o powierzchni do 50 m² przy domach jednorodzinnych, a w przypadku Rodzinnych Ogrodów Działkowych – basenów do 15 m² oraz oczek do 10 m².
Liberalizacja objęła również systemy retencji wód oraz drobne prace konstrukcyjne. Zbiorniki na wody opadowe i roztopowe o pojemności do 5 m³ (bez względu na rodzaj zabudowy) oraz konstrukcje oporowe o wysokości do 80 cm mogą być realizowane bez kontaktu z organami administracji architektoniczno-budowlanej.
Ustawodawca przewidział dedykowane ułatwienia dla sektora rolniczego. Rolnicy zyskali możliwość budowy większych zbiorników na wodę opadową (do 30 m³) jako uzupełnienie zabudowy zagrodowej na działkach siedliskowych. Proces ten został zwolniony z wymogu opracowywania projektu budowlanego i uzyskiwania pozwolenia, co ma ułatwić rolnikom dostęp do krajowych i unijnych programów dotacyjnych, w tym funduszy Wspólnej Polityki Rolnej.
W obszarze odnawialnych źródeł energii ustawa wspiera rozwój energetyki rozproszonej. Bez formalności budowlanych dopuszczono montaż mikroinstalacji wiatrowych o wysokości do 3 m oraz magazynów energii o pojemności do 30 kWh. Rozwiązanie to ma na celu stymulowanie lokalnej autokonsumpcji energii i zwiększenie niezależności energetycznej gospodarstw domowych.
Ważnym punktem nowelizacji jest zmiana podejścia organów nadzoru do uchybień w procesie budowlanym. Wprowadzono tzw. mechanizm „żółtej kartki”. W przypadku stwierdzenia nielegalnych, istotnych odstąpień od dokumentacji projektowej, organ nadzoru w pierwszej kolejności wydaje ostrzeżenie z nakazem przywrócenia stanu zgodnego z projektem. Procedura ta nie przerywa bieżących prac i nie skutkuje automatycznym wszczęciem restrykcyjnego postępowania administracyjnego, co zwiększa elastyczność prowadzenia inwestycji.
Dodatkowo, rozszerzono możliwości uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Obecnie obiekty budowlane, których budowa zakończyła się co najmniej 10 lat temu, mogą zostać zalegalizowane na prostszych zasadach. Ma to doprowadzić do uporządkowania stanu prawnego wielu starszych inwestycji, które dotychczas funkcjonowały w szarej strefie.
Ustawa precyzuje również harmonogram przechodzenia na formy elektroniczne prowadzenia dokumentacji. Możliwość korzystania z tradycyjnego, papierowego dziennika budowy została wydłużona do 31 grudnia 2031 roku. Ten sam termin wyznaczono jako ostateczną datę przejścia na elektroniczne książki obiektu budowlanego dla tych właścicieli i zarządców, którzy dotychczas prowadzili je w formie papierowej.
Podsumowując, nowe przepisy Prawa budowlanego kładą nacisk na deregulację i zaufanie do inwestora, przenosząc ciężar odpowiedzialności z etapu uzyskiwania zgód na etap realizacji i nadzoru, co w założeniu ma usprawnić cały sektor budowlany w nadchodzących latach.
Źródło: MRiT