Najwyższa Izba Kontroli ujawnia poważne nieprawidłowości w funkcjonowaniu Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa (RFRM). W latach 2021–2024 poza ustawą budżetową wydatkowano blisko 3,5 mld zł, a środki publiczne rozdzielano w sposób nietransparentny, bez realnego nadzoru ministrów odpowiedzialnych ustawowo za ich wykorzystanie. Efekty inwestycyjne są minimalne – wybudowano zaledwie 2143 mieszkania, czyli 4,4% planu na 2031r.
Fundusz powołano w 2021 r. jako narzędzie pobudzenia inwestycji mieszkaniowych w ramach walki ze skutkami pandemii. Miał wspierać Społeczne Inicjatywy Mieszkaniowe (SIM) i istniejące TBS-y, umożliwiając gminom tworzenie zasobu mieszkań na wynajem o regulowanym czynszu. Konstrukcja finansowa była zachęcająca – wsparcie nawet do 10% kosztów inwestycji, a dla zakładanych SIM dodatkowe 3 mln zł na start.
Jednak – jak wykazała NIK – zasady funkcjonowania Funduszu zmieniały się chaotycznie, a w 2022 r. nastąpiła nawet zmiana ministra nadzorującego Fundusz bez merytorycznego uzasadnienia. Co najważniejsze, ministrowie nie wykonywali kluczowej kompetencji: udzielania gminom wsparcia. W praktyce decyzje podejmował Prezes Krajowego Zasobu Nieruchomości (KZN), choć nie miał do tego uprawnień. Dystrybucja środków była dowolna, często opóźniona – nawet o 209 dni – a 2,9 mld zł trafiło do gmin z naruszeniem prawa.
Tymczasem efekty inwestycyjne są przytłaczająco niskie. Na 48 tys. mieszkań planowanych do 2031 r. do połowy 2024 r. powstało jedynie 2143, z czego… tylko 23 w nowych SIM. Pozostałe 2120 wybudowały TBS-y. Mimo to SIM były wielokrotnie lepiej finansowane – średnio 72 tys. zł na mieszkanie, podczas gdy TBS otrzymywały po 39,5 tys. zł.
Zamiast budować, SIM-y wydawały środki na organizację własnych struktur. Ponad połowa kosztów ich działalności to wynagrodzenia – 26 mln zł, z czego połowa dla zarządów i rad nadzorczych. W 10 z 14 skontrolowanych spółek prezesi otrzymywali podwyżki, mimo braku postępu inwestycji. NIK wykryła także niegospodarne wydatki – łącznie 8,1 mln zł – m.in. na usługi marketingowe, sponsorowanie wydarzeń sportowych, a nawet zakup tysięcy biletów do lunaparku.
Nadzór KZN nad SIM okazał się równie kosztowny, co nieskuteczny. W 47 spółkach KZN zagwarantował sobie daleko idące uprawnienia kadrowe, mimo że w wielu z nich wniósł wkład pieniężny na poziomie… 100–1000 zł. Jednocześnie powołał 147 swoich przedstawicieli do rad nadzorczych, wydając na ich wynagrodzenia 3,7 mln zł, a na dodatkowych doradców – 2,7 mln zł, często bez dokumentacji wykonywanych zadań.
Co gorsza, gminy wnioskujące o wsparcie nie przeprowadzały analiz zapotrzebowania na mieszkania. W większości SIM popełniono błędy formalne w umowach o świadczenie usług publicznych, co grozi zwrotem środków.
NIK wskazuje, że mimo wydania miliardów nie monitorowano faktycznych efektów, a luka finansowa w inwestycjach SIM może sięgnąć 8 mld zł. Ramy prawne samego Funduszu są – zdaniem Izby – wadliwe, nieprecyzyjne i niespójne.
Wnioski NIK są jednoznaczne: konieczne jest stworzenie spójnych podstaw prawnych, przywrócenie nadzoru ministra, wprowadzenie przejrzystych zasad kadrowych oraz kompleksowy przegląd wszystkich inwestycji SIM.
Kontrola zakończyła się 107 wnioskami pokontrolnymi i wykryciem nieprawidłowości o łącznym skutku finansowym ponad 2,1 mld zł.
Pełen raport dostępny w załączniku.
Źródło: NIK
 Wykorzystanie środków Rządowego Funduszu Rozwoju Mieszkalnictwa.pdf | 2093 kB |