Ochrona danych osobowych, wiarygodność głosowania i uproszczenie procedur – to najważniejsze kwestie, na które zwraca uwagę Zarząd Związku Województw Rzeczypospolitej Polskiej. W stanowisku przyjętym 27 października 2026 roku samorządowcy przedstawili propozycje zmian w ustawie o samorządzie województwa. Postulują doprecyzowanie zasad przetwarzania danych mieszkańców uczestniczących w budżetach obywatelskich oraz wypracowanie jednolitych standardów organizacji głosowania.
Budżety obywatelskie umożliwiają mieszkańcom bezpośrednie współdecydowanie o przeznaczeniu części środków publicznych. Ich organizacja wiąże się jednak z koniecznością gromadzenia i przetwarzania danych osobowych, a obowiązujące przepisy nie regulują szczegółowo wszystkich związanych z tym kwestii.
Zarząd Związku Województw RP wskazuje, że art. 10a ustawy o samorządzie województwa nie określa jednoznacznie sposobu identyfikacji uczestników konsultacji, zakresu pozyskiwanych danych ani zasad ich przetwarzania. Brakuje również precyzyjnych rozwiązań pozwalających skutecznie zapobiegać wielokrotnemu głosowaniu przez tę samą osobę.
W konsekwencji samorządy samodzielnie przyjmują szczegółowe procedury, które bywają przedmiotem rozbieżnych rozstrzygnięć organów nadzoru i sądów administracyjnych.
Ochrona danych i rzetelne głosowanie
ZWRP podkreśla potrzebę pogodzenia ochrony prywatności mieszkańców z zapewnieniem wiarygodności wyników głosowania.
– Budżet obywatelski powinien być narzędziem realnego wpływu mieszkańców na rozwój ich regionów. Aby tak było, potrzebujemy jasnych, przejrzystych i jednolitych zasad, które z jednej strony zagwarantują ochronę danych osobowych, a z drugiej pozwolą skutecznie zapobiegać nadużyciom podczas głosowania. Naszym celem nie jest tworzenie dodatkowych formalności, lecz zapewnienie samorządom bezpieczeństwa prawnego, a mieszkańcom zaufania do całego procesu – podkreśla Olgierd Geblewicz, prezes Zarządu Związku Województw RP.
Jednym z najważniejszych postulatów jest uwzględnienie specyfiki samorządu województwa. W przeciwieństwie do gmin województwa nie dysponują bazami danych mieszkańców, które mogłyby zostać wykorzystane do identyfikacji osób uczestniczących w głosowaniu.
Zdaniem Związku rozwiązania stosowane na poziomie gminnym powinny być oceniane pod kątem ich przydatności i możliwości wdrożenia w samorządach województw.
Mniej niepewności prawnej, bardziej przejrzyste procedury
Związek Województw RP proponuje doprecyzowanie przepisów dotyczących zakresu przetwarzanych danych, dopuszczalnych form głosowania oraz okresów przechowywania dokumentacji.
W stanowisku zwrócono uwagę na potrzebę rozróżnienia danych osób głosujących i autorów projektów. Samorządowcy proponują rozważenie możliwości usuwania danych głosujących po zakończeniu ewentualnych procedur odwoławczych, przy odpowiednio dłuższym przechowywaniu informacji dotyczących projektodawców, których inicjatywy zostały wybrane do realizacji.
Rozwiązania te powinny uwzględniać przepisy archiwalne, koszty przechowywania dokumentacji oraz obowiązki związane z ochroną danych osobowych.
ZWRP proponuje współpracę z UODO
Istotnym elementem stanowiska jest postulat zaangażowania Urzędu Ochrony Danych Osobowych w opracowanie praktycznych wskazówek dla samorządów.
Miałyby one dotyczyć przede wszystkim sposobów identyfikacji mieszkańców, przeciwdziałania wielokrotnemu głosowaniu oraz zgodnego z prawem przetwarzania informacji o uczestnikach budżetów obywatelskich. W pracach powinni uczestniczyć przedstawiciele jednostek samorządu terytorialnego oraz inspektorzy ochrony danych.
Zdaniem ZWRP ujednolicenie praktyki pozwoliłoby ograniczyć niepewność prawną i ułatwić samorządom organizację kolejnych edycji budżetów obywatelskich.
Czy listy poparcia powinny zostać zniesione?
Wśród propozycji znalazło się również rozważenie rezygnacji z obowiązku zbierania list poparcia dla projektów zgłaszanych do budżetu obywatelskiego.
ZWRP wskazuje, że mechanizm ten wymaga przetwarzania danych osobowych przez projektodawców, podczas gdy możliwości ich późniejszej weryfikacji przez samorząd województwa pozostają ograniczone.
Zdaniem samorządowców konieczna jest ocena, czy korzyści wynikające z funkcjonowania list poparcia uzasadniają związane z nimi obowiązki i ryzyka. Ewentualna zmiana mogłaby uprościć procedury zgłaszania projektów i ograniczyć formalności po stronie mieszkańców.
Samorządy deklarują gotowość do współpracy
Zarząd Związku Województw RP podkreśla, że proponowane zmiany powinny koncentrować się na zagadnieniach rzeczywiście wymagających doprecyzowania, bez nadmiernego ograniczania samodzielności organizacyjnej samorządów.
Związek deklaruje gotowość do udziału w pracach legislacyjnych i współpracy nad rozwiązaniami, które zapewnią ochronę danych osobowych, rzetelność głosowania oraz sprawną organizację budżetów obywatelskich.
Priorytetem pozostaje stworzenie takich przepisów, które zapewnią mieszkańcom bezpieczeństwo i równe zasady uczestnictwa, a samorządom umożliwią skuteczne prowadzenie konsultacji społecznych.
Źródło: IP