W poniedziałek, 31 sierpnia, przed Kancelarią Prezesa Rady Ministrów odbyła się konferencja Związku Miast Polskich z udziałem: Arkadiusza Chęcińskiego – wiceprezesa ZMP i prezydenta Sosnowca, Romana Szełemeja – członka Zarządu ZMP i prezydenta Wałbrzycha, Beaty Jóźwiak – burmistrz Pułtuska oraz zastępcy dyrektora Biura ZMP Marka Wójcika.

Wydarzenie poświęcone było Apelowi Związku Miast Polskich do Premiera o uwzględnienie w trwających pracach nad Planem Partnerstwa Krajowego i Regionalnego dla Polski na lata 2028-2034 wydzielonej alokacji na mieszkalnictwo społeczne i komunalne w wysokości 8 mld euro oraz osobnego programu rozwoju mieszkalnictwa komunalnego i społecznego w Polsce, który zostanie przekazany do KPRM. ZMP uważa, że aktualnie zaproponowana kwota 1,1 mld euro na wsparcie budownictwa społecznego jest rozwiązaniem dalece niepełnym.

– W momencie, w którym założenia Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego Polski są na ukończeniu, na lata 2028-2034, chcielibyśmy podpowiedzieć o możliwości skorzystania ze środków unijnych dodatkowych, które mogłyby przyczynić się do takiego równomiernego traktowania wszystkich miast, miasteczek, które chciałyby z środków na budownictwo mieszkaniowe korzystać – mówił Arkadiusz Chęciński, przypominając, że w ostatnich latach zdecydowana większość środków została ulokowana w dużych miejscowościach. Prezydent dodał, że w tych mniejszych ciężko jest walczyć z depopulacją, ponieważ zagwarantowanie ich mieszkańcom taniego budownictwa komunalnego, socjalnego, zachęcającego do pozostania jest bardzo trudne. Także przedsiębiorstwa deweloperskie często nie chcą inwestować na tych obszarach.

– Unia Europejska mówi o tym, że mieszkańcy mają prawo do wyboru, gdzie chcą mieszkać. (…) My dzisiaj apelujemy, aby polski rząd, polscy parlamentarzyści, zwłaszcza ci w komisjach europejskich, w Unii Europejskiej, w Parlamencie Europejskim, w ramach Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego, zwiększyli właśnie ze środków europejskich o około 8 mld euro na budownictwo mieszkaniowe komunalne, budownictwo mieszkaniowe, które będą mogły realizować samorządy – mówił.

Roman Szełemej podkreślił, że problem mieszkań dostępnych cenowo jest problemem praktycznym, mierzalnym i europejskim.

– Polska jest jednym z krajów w Unii Europejskiej o najmniejszych zasobach mieszkaniowych. Mniej więcej 30% mieszkańców Polski mieszka w mieszkaniach, które są przeludnione. Ale problem dotyczy wszystkich krajów Unii Europejskiej. (…) buduje się około 650-700 tysięcy mieszkań za mało, żeby problem niedoboru mieszkań w Europie, również w Polsce, był realnie rozwiązywany. Więc ten rok, jeśli chodzi o wsparcie ze strony budżetu państwa, jest w Polsce absolutnie rekordowy.

Beata Jóźwiak zwróciła uwagę na problem mniejszych jednostek samorządowych.

– Być może warto pomyśleć o wydzieleniu dodatkowych środków dla tych najmniejszych samorządów, ponieważ te proporcje są tutaj nierówne. Mniejszym samorządom jest dużo trudniej pozyskać środki, często są to miasta zadłużone, miasta, które nie mają środków na przygotowywanie dokumentacji projektowej, kosztorysowej – mówiła.

Burmistrz zaprosiła również przedstawicieli mediów na konferencję, która odbędzie się 1 i 2 grudnia w Ożarowie Mazowieckim i będzie poświęcona mieszkalnictwu.

Marek Wójcik podziękował stronie rządowej za to, że w ostatnich latach pojawia się więcej środków na budownictwo społeczne, komunalne, jednak ZMP nie chce, by na tym poprzestano.

– My chcemy więcej i – chcę podkreślić – że chcemy więcej za pieniądze europejskie. Spotykamy się z państwem teraz, dlatego że właśnie w najbliższych dniach i tygodniach rozstrzygnie się to, na co pieniądze w kolejnej perspektywie europejskiej 2028-2034 będą wydawane. I my prosimy stronę rządową, żeby w takim dokumencie kluczowym, który będzie o tym decydował, to jest Plan Partnerstwa Krajowego i Regionalnego, na mieszkalnictwo przeznaczyć więcej środków. Po drugie, chcę bardzo zwrócić uwagę na to, że my proponujemy te pieniądze dla osób, których nie stać na to, żeby kupić sobie mieszkanie. Chcemy preferować budownictwo tańsze, budownictwo komunalne, odbudowywać zasoby. (…) Ze względu na zmiany demograficzne i cywilizacyjne, nasze miasta, szczególnie te mniejsze, średnie, znajdują się w bardzo trudnej sytuacji. Stąd my chcemy w naszych miastach, mówiąc otwarcie, konkurować z innymi ośrodkami, z innymi państwami o mieszkańców.

Zapis wideo konferencji można obejrzeć na: Wsparcie dla budownictwa komunalnego – miasta apelują do Premiera_31.08.2026

Poniżej publikujemy treść Apelu ZMP do Premiera.

Apel do Premiera:

Szanowny Pan

Donald Tusk
Prezes Rady Ministrów

Szanowny Panie Premierze,

Związek Miast Polskich z zadowoleniem przyjmuje zidentyfikowanie w Założeniach Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego Polski na lata 2028-2034 reformy rozdrobnionej i nierównomiernej polityki mieszkaniowej. Jak najbardziej zasadnym jest, zgodnie z unijnymi wytycznymi, dopełnienie tej reformy adekwatnym do potrzeb programem inwestycyjnym. Wydzielenie w ramach Priorytetu 2 tylko 1,1 mld euro na wsparcie budownictwa społecznego jest rozwiązaniem dalece niepełnym. Podstawowy dla prac nad PPKR Polski na lata 2028-2034 dokument Komisji Europejskiej – „Sprawozdanie krajowe 2026 Polska” – zaleca w tej kwestii kompleksowy program inwestycyjny obejmujący mieszkalnictwo komunalne i społeczne.

W związku z powyższym wnioskujemy o wydzielenie w Priorytecie 2 Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego Polski na lata 2028-2034 działania – osobnego programu rozwoju mieszkalnictwa komunalnego i społecznego w Polsce, z alokacją co najmniej 8 mld euro. Alokacja taka dawałaby gwarancję dużego wzmocnienia w latach 2028-2034 obecnej wysokości wsparcia mieszkalnictwa realizowanego przez Bank Gospodarstwa Krajowego z Funduszu Dopłat.

Uzasadnienie

Skala potrzeb mieszkaniowych oraz niekorzystne procesy demograficzne zachodzące szczególnie w małych i średnich miastach wymagają znacznych środków finansowych na rozwiązania o charakterze systemowym, czego wyrazem powinien być siedmioletni program rozwoju budownictwa komunalnego i społecznego.

Dane statystyczne wprost wskazują, że budownictwo komunalne i społeczne nadal stanowi marginalną część nowej podaży mieszkań.

W 2025 r. sektor komunalny i społeczne budownictwo czynszowe oddały łącznie 5 929 mieszkań, wobec 134 149 mieszkań deweloperskich. Oznacza to, że mieszkania komunalne i społeczne stanowiły zaledwie 2,8% (!) nowej podaży, a na jedno takie mieszkanie przypadały około 23 mieszkania deweloperskie. Dysproporcja ta ma szczególne znaczenie w miastach małych i średnich, gdzie rynek prywatny jest znacznie słabszy.

Różnice w potencjale inwestycyjnym widoczne są również w danych BGK. W 2025 r. dofinansowaniem objęto ok. 5900 nowych mieszkań, ok. 40% z tej liczby wybudowano w kilkunastu największych miastach. Dane te wskazujące na istotnie mniejszą skalę zdolności inwestycyjnej miast średnich i małych oraz uzasadniają wprowadzenie terytorialnego mechanizmu wsparcia, uwzględniającego ich słabszy rynek mieszkaniowy i większą zależność od inwestycji publicznych. Jednocześnie doświadczenia samorządów wskazują, że realizacja tych przedsięwzięć jest w praktyce uzależniona od odpowiednio wysokiego poziomu wsparcia bezzwrotnego. Przy ograniczonej bazie dochodowej i niewielkich możliwościach finansowania inwestycji kredytem wiele gmin nie jest w stanie samodzielnie sfinansować i zrealizować inwestycji mieszkaniowych w skali odpowiadającej rzeczywistym potrzebom lokalnych społeczności.

Ma to szczególne znaczenie, Panie Premierze, wobec ustawowych zadań własnych gmin w zakresie zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej. Skuteczna realizacja tych zadań wymaga zapewnienia stabilnych, przewidywalnych i adekwatnych instrumentów finansowania.

Postulowana alokacja w wysokości 8 mld euro w ramach PPKR 2028-2034 powinna stanowić podstawę finansową programu obejmującego budowę mieszkań komunalnych i społecznych, modernizację istniejącego zasobu oraz przywracanie do użytkowania pustostanów ze środków UE. Program powinien mieć charakter wieloletni, zapewniać wysoki udział finansowania bezzwrotnego oraz uwzględniać komponent terytorialny, ze szczególnym wsparciem dla średnich i małych miast tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz ich, dotkniętych depopulacją, obszarów funkcjonalnych.

Proponowane rozwiązanie pozostaje również zgodne z przygotowywaną przez Komisję Europejską „Strategią dotyczącą prawa do pozostania: Twój region, Twoja przyszłość” („Right to Stay Strategy: Your Region, Your Future”), której przyjęcie planowane jest na IV kwartał 2026 r. Dostępne cenowo mieszkanie powinno być w tym kontekście traktowane nie tylko jako element polityki społecznej, lecz także jako instrument polityki rozwojowej, demograficznej i terytorialnej państwa.

Uważamy, że wypracowana w Polsce koncepcja mogłaby stać się podstawą inicjatywy całej UE w postaci programu na wzór inicjatywy „SAFE”, tak skutecznie zainicjowanego i promowanego w UE przez Polskę.

Mając powyższe na uwadze, zwracamy się do Pana Premiera o uwzględnienie w dalszych pracach nad PPKR 2028-2034 wydzielonej alokacji na mieszkalnictwo społeczne i komunalne w wysokości 8 mld euro oraz utworzenie specjalnego programu, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb miast średnich i małych.

(-) Arkadiusz Chęciński, wiceprezes ZMP

(-) Roman Szełemej, członek Zarządu ZMP

Sanok, 21 sierpnia 2026 r.