Miasta i regiony powinny zostać uznane za strategicznych partnerów procesu odbudowy Ukrainy – taki jest główny przekaz Wspólnego Oświadczenia przyjętego przez Europejski Sojusz Miast i Regionów na rzecz Odbudowy Ukrainy podczas spotkania w Gdańsku. Dokument został opublikowany tuż przed rozpoczęciem Konferencji na rzecz Odbudowy Ukrainy (Ukraine Recovery Conference – URC), najważniejszego wydarzenia poświęconego odbudowie i modernizacji kraju po rosyjskiej pełnoskalowej agresji.

Spotkanie Europejskiego Sojuszu Miast i Regionów na rzecz Odbudowy Ukrainy odbyło się 24 czerwca w Gdańsku i zgromadziło przedstawicieli organizacji tworzących Sojusz oraz reprezentantów Platformy Darczyńców dla Ukrainy – inicjatywy państw G7 koordynującej finansowanie i międzynarodową pomoc dla Ukrainy.

W wydarzeniu uczestniczyli również przedstawiciele rządów Francji i Niemiec, którzy przy wsparciu rządu Polski ogłosili nabór projektów skierowany do samorządów z państw Trójkąta Weimarskiego – Polski, Francji i Niemiec – zainteresowanych realizacją partnerstw z ukraińskimi gminami.

Samorządy w centrum procesu odbudowy

Sygnatariusze Wspólnego Oświadczenia podkreślają, że ukraińskie gminy i regiony powinny zostać uznane za pełnoprawnych partnerów zarówno w planowaniu, jak i realizacji działań związanych z odbudową kraju.

Europejski Sojusz apeluje do rządu Ukrainy oraz partnerów międzynarodowych o pełniejsze rozpoznawanie i uwzględnianie potrzeb władz lokalnych i regionalnych, uznanie ich za strategicznych partnerów i współdecydentów procesu odbudowy oraz poprawę koordynacji wsparcia kierowanego na poziom lokalny i regionalny.

Dokument został przyjęty przez 100 członków Sojuszu, który skupia ukraińskie i unijne stowarzyszenia samorządowe, Kongres Władz Lokalnych i Regionalnych Rady Europy, miasta, regiony oraz inne organizacje zaangażowane we wspieranie odbudowy Ukrainy.

Odporność budowana lokalnie

Autorzy oświadczenia wskazują, że to właśnie lokalne i regionalne władze Ukrainy odgrywają decydującą rolę w utrzymaniu funkcjonowania społeczności.

To samorządy odpowiadają za zapewnianie podstawowych usług publicznych, wzmacnianie bezpieczeństwa energetycznego i wodnego, wspieranie innowacji, koordynację pomocy humanitarnej oraz równoczesne planowanie długofalowej odbudowy kraju.

Dlatego Sojusz postuluje dalsze wzmacnianie partnerstw pomiędzy samorządami Ukrainy i państw Unii Europejskiej oraz lepszą koordynację europejskiego wsparcia, szczególnie w zakresie odpowiadania na potrzeby energetyczne Ukrainy.

Decentralizacja jako fundament odbudowy

Istotną część dokumentu poświęcono znaczeniu decentralizacji oraz samorządności lokalnej i regionalnej.

W ocenie sygnatariuszy są one kluczowe zarówno dla odporności Ukrainy, jak i dla jej drogi do odbudowy oraz przyszłego członkostwa w Unii Europejskiej.

Sojusz apeluje do władz Ukrainy o prowadzenie konsultacji z samorządami poprzez inkluzywne platformy dialogu oraz o włączanie przedstawicieli władz lokalnych i regionalnych do najważniejszych struktur odpowiedzialnych za planowanie i zarządzanie procesem odbudowy.

W oświadczeniu znalazł się również postulat prowadzenia systematycznego dialogu z Platformą Darczyńców dla Ukrainy oraz silniejszego uwzględniania lokalnego i regionalnego wymiaru w przygotowywanym pod kierownictwem Banku Światowego Raporcie Szybkiej Oceny Zniszczeń i Potrzeb (Rapid Damage and Needs Assessment Report).

Jednocześnie autorzy dokumentu podkreślają konieczność utrzymania międzynarodowych inwestycji służących wzmacnianiu potencjału samorządów.

Większa rola współpracy międzyregionalnej

Europejski Sojusz zwraca również uwagę na znaczenie współpracy transgranicznej, ponadnarodowej i międzyregionalnej.

Według autorów oświadczenia może ona przyspieszyć odbudowę Ukrainy oraz sprzyjać wzmacnianiu spójności terytorialnej i społeczno-gospodarczej dzięki wspólnym przedsięwzięciom dotyczącym infrastruktury, usług publicznych oraz przygotowania do sytuacji kryzysowych i katastrof.

Dokument zachęca do szerszego wykorzystywania programów i platform Unii Europejskiej, podkreślając jednocześnie potrzebę szczególnego wsparcia regionów unijnych graniczących z Ukrainą ze względu na ich rolę we wspieraniu wysiłku wojennego oraz procesu odbudowy.

Autorzy apelują także o rozszerzenie programów unijnych na te regiony Ukrainy, które obecnie nie kwalifikują się do udziału w nich.

Lepsza koordynacja wsparcia

Kolejnym ważnym postulatem jest zwiększenie udziału samorządów w ocenie potrzeb związanych z odbudową kraju.

Europejski Sojusz opowiada się za zapewnieniem przejrzystego i wyodrębnionego finansowania przeznaczonego na rozwój lokalny oraz za lepszym wykorzystaniem istniejących narzędzi wspierających partnerstwa między samorządami, inwestycje publiczne oraz monitorowanie realizowanych działań.

W dokumencie podkreślono również znaczenie inwestowania w kapitał ludzki, wspierania osób przesiedlonych i uchodźców oraz angażowania ukraińskiej diaspory.

Głos przedstawicieli samorządów i administracji

Przewodnicząca parlamentu kraju związkowego Brema oraz przewodnicząca Grupy Roboczej Komitetu Regionów ds. Ukrainy Antje Grotheer, występując w imieniu Europejskiego Sojuszu Miast i Regionów na rzecz Odbudowy Ukrainy, podkreśliła, że samorządy powinny być uznawane za strategicznych partnerów zarówno w planowaniu, jak i realizacji działań odbudowujących Ukrainę.

Wskazała na potrzebę bardziej systematycznego dialogu pomiędzy Platformą Darczyńców dla Ukrainy a władzami lokalnymi i regionalnymi, właściwego rozpoznawania potrzeb samorządów oraz ich uwzględniania w corocznych raportach Banku Światowego dotyczących strat i potrzeb Ukrainy.

Zwróciła również uwagę na znaczenie kontynuowania procesu decentralizacji oraz potrzebę lepszej koordynacji instrumentów wsparcia dostępnych dla samorządów.

Wiceminister ds. odbudowy i minister rozwoju wspólnot i terytoriów Ukrainy Oleksii Riabykin podkreślił, że Ukraina jednocześnie broni się przed rosyjską agresją, odbudowuje swoje społeczności oraz przygotowuje do członkostwa w Unii Europejskiej.

Jak zaznaczył, lokalne społeczności stały się fundamentem odporności państwa, a obecnie kraj przechodzi od reagowania na skutki wojny do budowania długofalowej odporności i rozwoju. Wskazał również, że lokalny i regionalny wymiar będzie jednym z głównych elementów URC 2026.

Przewodniczący Rady do spraw Współpracy z Ukrainą przy Rządzie RP Paweł Kowal zwrócił uwagę, że odbudowa nie oznacza wyłącznie odtwarzania infrastruktury, lecz także odbudowę życia społecznego.

Podkreślił znaczenie przygotowania kadr zdolnych do współpracy z partnerami zachodnimi, instytucjami finansowymi i organizacjami międzynarodowymi oraz wskazał na szczególną rolę regionów przygranicznych jako przyszłego pomostu transferu wiedzy, technologii oraz współpracy pomiędzy Unią Europejską i NATO.

Prezydent Gdańska Aleksandra Dulkiewicz przypomniała natomiast, że zdecydowana większość prawa Unii Europejskiej wdrażana jest na poziomie lokalnym.

Podkreśliła znaczenie wzmacniania zdolności świadczenia usług publicznych przez samorządy oraz rozwijania partnerstw pomiędzy władzami lokalnymi i regionalnymi. Zaznaczyła również, że doświadczenia ukraińskich społeczności w budowaniu odporności mogą stanowić cenną wartość dla administracji publicznej i społeczeństw państw Unii Europejskiej.

Komitet Regionów współtworzy Sojusz

Europejski Komitet Regionów jest współzałożycielem Europejskiego Sojuszu Miast i Regionów na rzecz Odbudowy Ukrainy oraz pełni funkcję jego sekretariatu.

Przyjęte w Gdańsku Wspólne Oświadczenie stanowi wspólny apel organizacji samorządowych i partnerów europejskich o silniejsze uwzględnienie lokalnego i regionalnego wymiaru w procesie odbudowy Ukrainy oraz o uznanie samorządów za kluczowych uczestników tego procesu.

Z pełną treścią apelu można zapoznać się TUTAJ.