Fundacja Szkoła z Klasą opublikowała raport pn. „Młodzi mówią o zdrowiu" - pierwszy w Polsce dokument, który temat zdrowia dzieci i młodzieży przedstawia wyłącznie z perspektywy samych zainteresowanych. Badanie, przeprowadzone metodą pogłębionych dialogów z uczniami i uczennicami w wieku 11–17 lat, odsłania ich własne rozumienie zdrowia, potrzeb oraz codziennych wyzwań. Raport powstał w ramach programu edukacyjnego „Zdrowie z Klasą" i stanowi fundament dla kolejnej edycji inicjatywy, której misją jest budowanie kompetencji zdrowotnych nie tylko wśród uczniów, lecz także w całych społecznościach szkolnych.

Wyniki badania pokazują, że dla uczniów i uczennic zdrowie to coś więcej niż tylko ruch, sen czy prawidłowa dieta. Nie sprowadzają go do pojedynczych nawyków ani prostych zaleceń. To przede wszystkim równowaga między zdrowiem psychicznym, społecznym i aktywnością fizyczną. W ich wypowiedziach zdrowie oznacza energię i spokój oraz przestrzeń na relacje, pasje, odpoczynek i codzienne funkcjonowanie.

Zdrowie społeczne i psychiczne

Ważnym obszarem badania okazały się relacje społeczne. Dobre, wspierające więzi dają młodym ludziom energię, poczucie sensu i bezpieczeństwa, a ich brak lub toksyczność stają się jednym z głównych źródeł stresu. Uczestnicy badania mówili, że nie potrzebują od dorosłych gotowych rozwiązań czy porad. Najważniejsze jest okazywanie im uwagi, obecność oraz traktowanie ich problemów poważnie, bez umniejszania. Jak mówi jedna z osób uczestniczących w dialogach:  „Ważne, żeby ktoś nas wysłuchał. Ta osoba nie musi nawet nic mówić, tylko ważne, żeby była obecna”.

Kwestia relacji jest nieodłącznie związana z tematem zdrowia psychicznego, które w rozmowach z młodzieżą było jednym z najczęściej pojawiających się tematów. Nastolatkowie wskazywali, że na ich dobrostan psychiczny wpływa samoakceptacja, poczucie bezpieczeństwa, możliwość bycia sobą i życie bez nieustannego porównywania się z innymi. W ich narracjach jako zagrożenie wyraźnie wybrzmiewa codzienna presja: w szkole, w domu, w internecie i w relacjach rówieśniczych.

Rola szkoły

Niezależnie od wieku, regionu i typu placówki uczestnicy dialogów opisywali szkołę jako środowisko o ogromnym wpływie na zdrowie. Z jednej strony daje ona przestrzeń do rozwoju: pomaga budować relacje z rówieśnikami i nauczycielami, dostarcza wiedzy czy okazji do aktywności fizycznej. Z drugiej strony bywa źródłem silnego stresu, przeciążenia, hałasu, presji oceniania i braku czasu na regenerację. To właśnie napięcie między zasobami szkoły a jej obciążeniem należy do najważniejszych wątków badania. Ważne jest tu zachowanie zdrowego balansu, a pomóc mogą w tym wspierający nauczyciele i nauczycielki. Jednak jak zaznacza Łuczyńska: - Nauczyciele potrzebują narzędzi, by prowadzić i towarzyszyć młodym w budowaniu zdrowych nawyków. Ważne jest systemowe wsparcie oraz współpraca z rodzicami.

Między teorią a praktyką

Badanie pokazuje także, że wiedza o tym, co sprzyja zdrowiu, nie zawsze przekłada się na codzienną praktykę. Młodzi ludzie rozumieją znaczenie snu, ruchu, odżywiania czy odpoczynku, jednakże trudno jest im wdrożyć takie zachowania lub nawyki, które będą miały faktyczny pozytywny wpływ na stan ich zdrowia. Na drodze stają zmęczenie, chaos informacyjny (mnogość czasem sprzecznych informacji na temat tego, „jak dbać o zdrowie”), tempo życia, presja wyników i brak energii po całym dniu w szkole. To dlatego zdrowe wybory często przegrywają z tym, co łatwiejsze i mniej obciążające tu i teraz. Jak mówi jeden z uczestników badania: Łatwiej jest patrzeć w ten ekran przez dwie godziny, niż wyjść pobiegać. Taka krótkotrwała dopamina – będzie nam fajnie przez dwie godziny, a później będziemy się czuć zmęczeni i będą nas boleć oczy.

Młodzi ludzie mówili też o tym, co pomaga im dbać o zdrowie, a co to utrudnia. Ważne jest dla nich wsparcie bliskich osób i bezpieczne środowisko w domu i w szkole, a także poczucie wpływu na własne wybory. Dbanie o zdrowie utrudnia im presja wywierana przez dorosłych, bagatelizowanie ich potrzeb i przeciążenie obowiązkami. Negatywny wpływ ma również przemoc rówieśnicza. .

Rozmowy o zdrowiu podstawą dla nowych działań

Raport wskazuje też pożądany kierunek dalszych działań: młodzi potrzebują mniej presji i więcej sprawczości, mniej pouczania i więcej realnego dialogu, mniej kolejnych „musisz” i więcej bezpiecznych warunków do budowania zdrowych nawyków. To oznacza potrzebę współpracy nauczycieli, rodziców, psychologów, pedagogów i całego środowiska szkolnego.

Wyniki badania „Młodzi mówią o zdrowiu” staną się punktem wyjścia do drugiej edycji programu „Zdrowie z Klasą”, której celem będzie jeszcze głębsze zaangażowanie młodych ludzi na poziomie lokalnym – w ich własnych szkołach i społecznościach. Uczniowie i uczennice, przy wsparciu nauczycieli, będą zachęcani do samodzielnego diagnozowania problemów obecnych w ich najbliższym otoczeniu, a następnie do wspólnego opracowywania rozwiązań odpowiadających na te konkretne potrzeby. Takie podejście oznacza rezygnację z działań opartych wyłącznie na perspektywie dorosłych na rzecz rozwiązań tworzonych oddolnie, we współpracy z młodymi ludźmi i w oparciu o ich doświadczenia. Pozwala również tworzyć wiarygodną narrację o dbaniu o zdrowie oraz projektować rozwiązania, które będą dla młodych naprawdę ważne i użyteczne.

Zdrowie z Klasą: narzędzia dla nauczycieli

Materiałem uzupełniającym do raportu są scenariusze lekcji dla nauczycieli i nauczycielek, którzy chcących rozmawiać z młodymi o zdrowiu, by lepiej zrozumieć ich punkt widzenia. Propozycje zajęć mają pomóc w stworzeniu przestrzeni do dialogu z młodymi ludźmi o tym, jak rozumieją zdrowie i jakie doświadczenia z nim wiążą w swoim codziennym życiu.

Szczegółowe informacje na temat programu i materiały dla nauczycieli dostępne są na stronie Fundacji Szkoła z Klasą.

Raport dostępny jest na stronie: www.mlodziozdrowiu.pl

Źródło: IP