Nawet połowie przypadków nowotworów można zapobiec - wynika z badań naukowych, na których oparto Europejski kodeks walki z rakiem. To zbiór 12 prostych, ale skutecznych zaleceń dotyczących stylu życia, środowiska i profilaktyki zdrowotnej. Ich stosowanie nie daje całkowitej gwarancji uniknięcia choroby, ale znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania i jednocześnie poprawia ogólny stan zdrowia.
Eksperci podkreślają, że 90-95 proc. nowotworów jest związanych ze stylem życia i czynnikami środowiskowymi, na które mamy realny wpływ. Jedynie około 5 proc. zachorowań ma podłoże genetyczne. Co istotne, choroby nowotworowe zwykle rozwijają się pod wpływem wielu czynników działających równocześnie, a niektóre z nich - jak palenie tytoniu i spożywanie alkoholu - mogą wzajemnie potęgować swoje negatywne skutki.
Pierwszym i najważniejszym zaleceniem kodeksu jest niepalenie tytoniu w żadnej postaci. Palenie pozostaje główną przyczyną około 20 rodzajów nowotworów i przedwczesnej śmierci. Nie istnieje bezpieczna liczba papierosów, a zagrożenie dotyczy również e-papierosów. Równie ważne jest dbanie o środowisko wolne od dymu tytoniowego - bierne palenie zwiększa ryzyko nowotworów i jest szczególnie groźne dla dzieci. Dym tytoniowy odpowiada aż za 80 proc. przypadków raka płuca oraz wiele innych nowotworów, m.in. głowy i szyi, trzustki czy jelita grubego.
Kolejnym istotnym elementem profilaktyki jest utrzymanie prawidłowej masy ciała. Nadwaga i otyłość zwiększają ryzyko wielu nowotworów, w tym jelita grubego, trzustki, nerki czy piersi u kobiet po menopauzie. W walce z nadmierną masą ciała pomaga regularna aktywność fizyczna - eksperci zalecają co najmniej 30 minut ruchu dziennie oraz ograniczanie czasu spędzanego w pozycji siedzącej.
Duże znaczenie ma także zdrowa dieta. Spożywanie produktów pełnoziarnistych, warzyw, owoców i roślin strączkowych obniża ryzyko zachorowania na nowotwory. Zaleca się ograniczenie czerwonego i przetworzonego mięsa, soli, słodzonych napojów oraz wysoko przetworzonej żywności. Równie ważne jest ograniczenie alkoholu lub całkowita rezygnacja z jego spożywania - alkohol zwiększa ryzyko wielu nowotworów i odpowiada za 4-8 proc. wszystkich zachorowań.
Europejski Kodeks Walki z Rakiem zwraca też uwagę na czynniki środowiskowe. Należy unikać nadmiernej ekspozycji na słońce, szczególnie w godzinach 10-16, stosować ochronę przeciwsłoneczną i nie korzystać z solarium. Promieniowanie UV znacząco zwiększa ryzyko raka skóry, w tym czerniaka. Ważna jest również ochrona przed substancjami rakotwórczymi w miejscu pracy oraz sprawdzenie, czy w domu nie występuje podwyższone stężenie radonu.
Wśród zaleceń znalazły się także wskazówki skierowane do kobiet i rodziców. Karmienie piersią zmniejsza ryzyko raka piersi, jajnika i błony śluzowej macicy, a decyzje dotyczące hormonalnej terapii zastępczej powinny być podejmowane indywidualnie, po konsultacji z lekarzem. Z kolei szczepienia przeciw WZW typu B i HPV skutecznie obniżają ryzyko nowotworów wątroby, szyjki macicy oraz innych nowotworów u kobiet i mężczyzn.
Ostatnim, ale niezwykle ważnym punktem kodeksu jest udział w badaniach przesiewowych. Regularna mammografia, cytologia czy kolonoskopia pozwalają wykryć nowotwory lub zmiany przedrakowe na wczesnym etapie, co znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie.
Specjaliści podkreślają, że nawet niewielkie zmiany - więcej ruchu, zdrowsza dieta czy ograniczenie używek - mogą realnie wpłynąć na zmniejszenie ryzyka nowotworów. Profilaktyka pozostaje jednym z najskuteczniejszych narzędzi w walce z rakiem.
Źródło: pacjent.gov.pl