Osoba korzystająca ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez szpital psychiatryczny ma prawo do pomocy w ochronie swoich praw. Prawo do pomocy przy ochronie praw wskazanych osób przysługuje również ich przedstawicielom ustawowym oraz opiekunowi prawnemu lub faktycznemu. Ochrony praw osób przebywających w szpitalach psychiatrycznych należy do kompetencji Rzeczników Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego.
Zakres zadań oraz sposób organizacji pracy Rzecznika regulują przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (art. 10a-10d) oraz Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 13 stycznia 2006 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu działania Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego.
Świadczeniodawca jest zobowiązany poinformować osoby uprawnione do uzyskania pomocy o zakresie działania i sposobie kontaktu z Rzecznikiem. Rzecznik umieszcza na tablicach informacyjnych, w izbie przyjęć oraz w oddziałach szpitala psychiatrycznego informację o możliwości korzystania z pomocy Rzecznika przez pacjenta, jego przedstawiciela ustawowego lub osobę sprawującą faktyczną opiekę nad pacjentem. Na tablicach informacyjnych umieszcza się dni, godziny i miejsca przyjęć Rzecznika. Pobocznie warto przywołać w tym miejscu fragment wyroku WSA w Warszawie z 23 stycznia 2017 r. VII SA/Wa 1040/16 publ. CBOSA, w którym wskazano, że przepisy nie nakładają obowiązku umieszczania na tablicach informacji w zakresie "kompetencji" Rzecznika tj. jego wykształcenia, odbytych przez niego studiów podyplomowych czy szkoleń.
Kierownik podmiotu leczniczego jest zobowiązany do zapewnia Rzecznikowi warunków do wykonywania jego zadań, w szczególności umożliwienia przyjmowanie ustnych i pisemnych skarg dotyczących naruszenia praw osoby przebywającej w szpitalu oraz udostępnienia pomieszczenia przeznaczonego do odbywania spotkań z osobami uprawnionymi do skorzystania z pomocy Rzecznika.
Rzecznik Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego w celu realizacji swoich zadań ma prawo:
- wstępu do pomieszczeń szpitala psychiatrycznego związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych;
- występowania z wnioskiem do personelu podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej, w szczególności do lekarza prowadzącego, ordynatora oddziału psychiatrycznego (lekarza kierującego oddziałem) lub kierownika podmiotu leczniczego, oraz do podmiotu tworzącego w rozumieniu tej ustawy, o podjęcie działań zmierzających do usunięcia przyczyny skargi lub zaistniałych naruszeń;
- wglądu w dokumentację medyczną za zgodą osoby której dane dotyczą, jej przedstawiciela ustawowego, opiekuna prawnego lub faktycznego;
- porozumiewania się z osobami uprawnionymi do skorzystania z pomocy bez udziału innych osób.