Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał sprawę dotyczącą ustalenia sieci publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych. Wydany wyrok wyjaśnia organizacyjną i prawną naturę tego typu uchwał, a także ich znaczenie dla porządkowania lokalnej oświaty.
Skarga na uchwałę o sieci przedszkoli - czy uzasadniona?
Sprawa została rozpoznana przez NSA w związku ze skargą kasacyjną wniesioną przez stowarzyszenie. Zarzuciło ono szereg naruszeń, jakiego miał dopuścić się sąd I instancji rozpoznając skargę na uchwałę rady gminy. Zdaniem stowarzyszenia uderzała ona w lokalną oświatę poprzez nieuprawnione przeniesienie jednego z oddziałów przedszkolnych. Wojewódzki sąd administracyjny nie odniósł się jednak merytorycznie do tej kwestii z powodu wykroczenia poza granice analizowanej sprawy.
Skarga kasacyjna koncentrowała się na pominięciach sądu I instancji, który w swoim orzeczeniu miał nie odwołać się do zauważonych przez stowarzyszenie braków. Wśród nich wspomniano m.in. o pominięciu wątku nieumieszczenia jednego z oddziałów w zaskarżonej uchwale, co zostało utożsamione przez stronę skarżącą z jego likwidacją.
Rozstrzygnięcie NSA należało do dość nietypowych. Sąd ten zastosował procedurę przewidzianą w art. 189 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) i odrzucił skargę, lecz zarazem uchylił wyrok sądu I instancji. W odróżnieniu od tego sądu, NSA stwierdził, że uchwała w sprawie ustalenia sieci publicznych przedszkoli i oddziałów przedszkolnych nie dotyczyła interesu prawnego skarżącego stowarzyszenia, ponieważ nie wykazano związku między chronionym przepisami prawa materialnego interesem prawnym a aktem organu administracji publicznej. Analizując uchwałę, której podstawą prawną był art. 32 ust. 1 Prawa oświatowego (P. oś.) i powołując się na wyrok NSA z 12 czerwca 2019 r. (sygn. I OSK 1450/18) Sąd stwierdził, że uchwała o ustaleniu sieci przedszkoli ma charakter deklaratoryjny. Tym samym, nie tworzy ona nowego stanu prawnego, lecz tylko potwierdza ten już istniejący.
NSA o naturze deklaratoryjnych uchwał
Jak wspomniano dalej w uzasadnieniu postanowienia, uchwała w tym przedmiocie nie może tworzyć ani likwidować jakiegokolwiek przedszkola czy oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, zatem twierdzenia stowarzyszenia w tym zakresie były zbyt daleko idące. Ponadto, jak wykazał Sąd, analizowane uchwały nie mogą zawierać ocen, czy tryb tworzenia, likwidacji lub łączenia przedszkoli jest zgodny z prawem. Istotą uchwały podejmowanej na podstawie art. 32 ust. 1 P.oś. jest bowiem tylko potwierdzenie sieci istniejących placówek według stanu na określony dzień. Nie zmienia tego nawet fakt możliwości późniejszego wyeliminowania którejś uchwały w sprawie utworzenia lub likwidacji przedszkola w późniejszym czasie. W takiej sytuacji konieczne jest podjęcie kolejnej uchwały dostosowującej sieć takich placówek do stanu zgodnego z rzeczywistym.
Oznacza to, że zaskarżona uchwała - wbrew twierdzeniom skarżącego stowarzyszenia - nie mogła być podstawą ani do utworzenia oddziału przedszkolnego ani do jego likwidacji. W konsekwencji jej treść nie mogła mieć wpływu na prawa i obowiązki skarżących, co uzasadniało odrzucenie skargi, niezależnie od potrzeby uchylenia wyroku sądu I instancji, w którym natura samorządowej uchwały została źle odczytana.
Postanowienie NSA z 13 maja 2026 r. (sygn. III OSK 2544/23)
Źródło: CBOSA