NSA: Członkowie zarządu powiatu nie są upoważnieni do zasiadania w komisji konkursowej wyłaniającej dyrektora szkoły.
Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok w przedmiocie sprawy opartej na przepisach narażonych na niewłaściwe zrozumienie. Wydany wyrok powinien zatem wyjaśnić kto, reprezentując organ prowadzący szkołę lub placówkę oświatową, nie może znaleźć się w gronie członków komisji konkursowej wyłaniającej dyrektora takiej placówki.
Postępowanie przed NSA zapoczątkowała skarga kasacyjna, która trafiła na wokandę w następstwie wydanego wcześniej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Ten zaś stwierdził nieważność uchwały zatwierdzającej konkurs na stanowisko dyrektora szkoły, podnosząc że skład komisji konkursowej był wadliwy z uwagi na umieszczenie w tym składzie kilku członków zarządu powiatu, w tym starosty i wicestarosty. Powołując się na przebieg głosowania, WSA uznał, iż możliwa była sytuacja, w której to decydujący głos o wyłonieniu dyrektora szkoły miał członek zarządu powiatu, który to następnie zatwierdził konkurs, niejako samemu rozstrzygając fakt wyboru dyrektora i jego prawidłowość.
Skarga zarządu powiatu, chcącego "obronić" to rozstrzygnięcie przed nieważnością, zawierała dość kluczowy argument wynikający wprost z przepisów ustawy. Art. 63 ust. 14 pkt 1 Prawa oświatowego mówi bowiem o tym, kto wchodzi w skład komisji konkursowej, wymieniając w tym miejscu trzech przedstawicieli organu sprawującego nadzór pedagogiczny - zatem, w tym przypadku, powiatu. Dlaczego zatem uczestnictwo członków zarządu powiatu - organu prowadzącego - w komisji wzbudziło sprzeciw Sądu?
O różnych rodzajach przedstawicieli
Przyczyna tkwi poniekąd w zdefiniowaniu słowa "przedstawiciel" użytego w treści wspomnianego wcześniej przepisu odnoszącego się do komisji konkursowych. Przyjmuje się bowiem, że owym przedstawicielem organu prowadzącego w kontekście konkursu na dyrektora szkoły, jest osoba działająca w imieniu i na rzecz tego organu. Nie daje to jednak prawa delegowania do komisji członków zarządu powiatu - organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego będącej organem prowadzącym. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że nie istnieje absolutna jednolitość i zgodność poglądów orzeczniczych w tym zakresie. Niemniej jednak przeważa stanowisko o niedopuszczalności wyznaczenia przez zarząd powiatu członków komisji konkursowej spośród swojego składu. Opisywany tu prawomocny wyrok NSA będzie zapewne szczególnie ważnym stanowiskiem utrwalającym ten pogląd. Już wcześniej przyjmowało się (i to również na podstawie wyroków NSA, np. I OSK 324/13), że piastun organu prowadzącego nie jest jego przedstawicielem, a zatem nie może znaleźć się w komisji, w której przewidziano uczestnictwo jasno wskazanych przedstawicieli. Rola zarządu powiatu sprowadza się natomiast do ogłoszenia konkursu na stanowisko dyrektora szkoły, powołania komisji konkursowej, a następnie kontrolowania już przeprowadzonego konkursu, z możliwością jego unieważnienia w razie zauważonych naruszeń prawa.
Konkurs czy jednostronny wybór organu prowadzącego?
W hipotetycznej sytuacji, w której członkowie zarządu powiatu mogliby zasiadać w składzie komisji konkursowej uczestniczącej w wyborze nowego dyrektora szkoły, występowaliby w podwójnej roli - jako członkowie komisji, a zarazem członkowie organu kontrolującego jego pracę. W dużym uproszczeniu, członek zarządu powiatu kontrolowałby sam siebie. Taka sytuacja wzbudzałaby dezaprobatę nie tylko w kontekście uczciwości postępowania, lecz również zniweczyłaby sens sprawowania przez organ wykonawczy powiatu kontroli nad funkcjonowaniem komisji konkursowej i wynikiem jej prac.
Jak wykazał Sąd, nie ma znaczenia, czy przedstawiciele zarządu powiatu zasiadający w komisji konkursowej występowaliby w niej w większości czy mniejszości składu organu. Nawet jeśli teoretycznie tylko dwóch spośród pięciu członków zarządu powiatu wystąpiło w komisji, mogliby oni później stanowić większość na posiedzeniu zarządu wydającego uchwałę zatwierdzającą konkurs (w razie niestawiennictwa dwóch innych członków zarządu, i tak mielibyśmy do czynienia z quorum, a wtedy wspomniani dwaj uczestnicy komisji zyskaliby większość).
Reasumując - członkowie zarządu powiatu nie są przedstawicielami organu prowadzącego w komisji konkursowej oczekiwanymi przez ustawodawcę. Oddanie im prawa do zasiadania w komisji, a następnie zatwierdzania przeprowadzonego konkursu, zostało uznane przez NSA (w ślad za wcześniejszym wyrokiem wrocławskiego WSA) za istotne naruszenie prawa, pociągające za sobą nieważność uchwały.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2025 r. (sygn. III OSK 733/22)
Źródło: CBOSA